Przedstawiony piktogram powinien znajdować się na opakowaniach odczynników
Ten piktogram przedstawia dwie próbówki, z których ciecz wylewa się na dłoń i na powierzchnię, powodując ich „nadtrawienie”. W systemie GHS/CLP to symbol zagrożenia dla substancji żrących (H314 – powoduje poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu). W praktyce oznacza to odczynniki, które silnie reagują z tkanką żywą albo materiałami, np. metalami, powodując ich niszczenie. Moim zdaniem warto ten symbol mieć „wryty w pamięć”, bo w laboratorium i w przemyśle spożywczym pojawia się bardzo często – choćby przy pracy z ługiem sodowym, kwasem solnym, kwasem azotowym, mocnymi środkami do mycia CIP. Z punktu widzenia BHP i zasad dobrej praktyki laboratoryjnej (GLP) widząc ten piktogram od razu powinno się kojarzyć: obowiązkowo okulary ochronne, rękawice dobrane do rodzaju substancji, fartuch, a czasem przyłbica i odpowiednia wentylacja. W zakładach przemysłu spożywczego substancje oznaczone tym symbolem stosuje się do mycia i dezynfekcji instalacji, zbiorników, linii rozlewniczych. Standardy systemów HACCP, GMP i GHP wymagają, żeby takie środki były wyraźnie oznakowane, przechowywane w wydzielonych strefach i używane tylko przez przeszkolony personel. Ten piktogram pomaga od razu zidentyfikować odczynnik jako szczególnie niebezpieczny dla skóry i oczu, ale też korozyjny wobec niektórych materiałów instalacji. Dzięki temu można dobrać odpowiednie środki ochrony indywidualnej i właściwe procedury postępowania, np. sposób rozcieńczania, neutralizacji czy postępowania w razie rozlania. W realnej pracy technika to nie jest sucha teoria, tylko codzienna podstawa bezpiecznej obsługi chemikaliów.
Na przedstawionym piktogramie widać dwie przechylone próbówki, z których ciecz spływa na dłoń oraz na powierzchnię, wyraźnie ją niszcząc. To jest typowe oznaczenie substancji żrących w systemie GHS/CLP, czyli takich, które powodują poważne oparzenia skóry, uszkodzenia oczu oraz mogą działać korozyjnie na metale. Częsty błąd polega na myleniu tego symbolu z innymi znakami chemicznymi, bo wszystkie są w rombie i w czerwonej ramce, a w stresie człowiek patrzy bardziej „ogólnie” niż na szczegóły grafiki. Substancje toksyczne mają zupełnie inny piktogram – charakterystyczną czaszkę z piszczelami. Ten symbol informuje o ostrym działaniu toksycznym po połknięciu, wdychaniu lub kontakcie ze skórą, a nie o żrącym niszczeniu tkanek. W praktyce zakładowej oznacza to inne rodzaje środków ochrony i inne procedury, choć oczywiście przy obu grupach chemikaliów trzeba zachować dużą ostrożność. Z kolei substancje łatwopalne oznacza się płomieniem. Ten piktogram dotyczy cieczy i gazów, które mogą się łatwo zapalić, tworzyć mieszaniny wybuchowe z powietrzem czy wymagają kontroli źródeł zapłonu. To jest zagrożenie fizyczne, związane z pożarem, a nie z działaniem na skórę czy oczy. Natomiast piktogram wybuchowy przedstawia jakby „rozrywającą się bombę” – oznacza mieszaniny i substancje, które mogą eksplodować przy nagrzaniu, uderzeniu albo tarciu. W praktyce przemysłu spożywczego rzadziej się z nim spotykamy przy klasycznych odczynnikach laboratoryjnych, bardziej przy niektórych gazach lub pyłach w określonych warunkach. Typowym błędem myślowym jest zakładanie, że „skoro to niebezpieczna chemia, to każdy groźnie wyglądający symbol będzie pasował”. Tymczasem system oznakowania jest bardzo precyzyjny i każdy piktogram wskazuje na konkretny rodzaj zagrożenia: toksyczność, palność, wybuchowość albo żrące działanie. Prawidłowe rozpoznanie symbolu ma bezpośredni wpływ na dobór środków ochrony indywidualnej, organizację stanowiska pracy, a nawet sposób magazynowania i utylizacji odczynników. Dlatego warto wyrobić sobie nawyk świadomego czytania piktogramów, a nie tylko ogólnego kojarzenia, że „coś jest groźne”.