Na rysunku przedstawiono
A. jednobiegunowy wyłącznik instalacyjny.
B. wyłącznik różnicowoprądowy.
C. trójfazowy wyłącznik termiczny.
D. trójbiegunowy wyłącznik silnikowy.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2021 (arkusz EE.13-SG-21.06).
Na zdjęciu widać trójbiegunowy wyłącznik silnikowy, co jest bardzo charakterystycznym urządzeniem w automatyce i ochronie silników elektrycznych. Takie wyłączniki zabezpieczają silniki trójfazowe przed skutkami przeciążenia oraz zwarcia. Czemu to jest takie ważne? Bo silnik, który zostanie przeciążony, może się przegrzać i ulec trwałemu uszkodzeniu, a wyłącznik silnikowy natychmiast zareaguje i odłączy zasilanie. Przy okazji – te wyłączniki bardzo często mają regulację prądu zadziałania, co pozwala dobrać je idealnie do parametrów konkretnego silnika. W instalacjach przemysłowych to wręcz standard, żeby każdy silnik miał własny wyłącznik tego typu, zgodnie z normami PN-EN 60947-4-1. Widoczne na obudowie przyciski „ON” i „OFF” oraz ustawialny zakres prądu to typowe cechy. Z mojego doświadczenia one znacznie ułatwiają szybkie serwisowanie i rozruch silników. W porównaniu do typowych wyłączników nadprądowych, wyłącznik silnikowy lepiej nadaje się do pracy z urządzeniami o dużych prądach rozruchowych, bo nie reaguje na krótkotrwałe wzrosty prądu związane z uruchamianiem się silnika. W praktyce dobrze wiedzieć, jak wygląda i działa taki wyłącznik – w zakładach produkcyjnych to codzienność.
Wyłącznik różnicowoprądowy, chociaż bardzo istotny w ochronie instalacji i życia ludzi, wygląda inaczej i działa na zupełnie innej zasadzie – jego głównym zadaniem jest wykrywanie prądów upływu do ziemi, czyli ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym. Takie urządzenia mają zwykle przycisk testu i są oznaczone symbolem „RCD” lub „FID”, nie mają też regulowanych zakresów prądowych dla każdego bieguna, jak na tym zdjęciu. Z kolei trójfazowy wyłącznik termiczny to określenie bardzo ogólne i można je spotkać w wielu kontekstach, jednak nie jest ono zbyt precyzyjne – wyłączniki silnikowe mają konkretną funkcję i budowę, którą odróżnia od standardowych zabezpieczeń termicznych. Jednobiegunowy wyłącznik instalacyjny to zupełnie inna bajka – zabezpiecza pojedynczy obwód przed przeciążeniem i zwarciem, ale tylko na jednym biegunie i nie nadaje się do ochrony silników trójfazowych, szczególnie w środowisku przemysłowym. Często myli się te urządzenia na początku nauki, bo z zewnątrz wszystkie są podobne, ale klucz leży w szczegółach konstrukcyjnych i funkcjonalnych. Moim zdaniem, najczęstszy błąd to sugerowanie się ilością przycisków lub ogólnym wyglądem, zamiast rozpoznania oznaczeń i zakresu regulacji prądowej. W praktyce dobre rozróżnienie tych urządzeń jest niezbędne, żeby prawidłowo dobrać zabezpieczenia w rozdzielnicach. Zwracajcie uwagę na oznaczenia techniczne, zakresy prądowe oraz przeznaczenie urządzenia – to właśnie decyduje o prawidłowej identyfikacji.