Zawór bezpieczeństwa przedstawiony jest na rysunku
A.
B.
D.
C.
Odpowiedź A jest właściwa, bo pokazuje zawór bezpieczeństwa, czyli element armatury zabezpieczającej instalację przed nadmiernym wzrostem ciśnienia. Taki zawór działa automatycznie: gdy ciśnienie w instalacji przekroczy wartość nastawy, sprężyna zostaje pokonana i zawór otwiera się, wypuszczając część czynnika roboczego, np. wody grzewczej albo płynu solarnego. Dzięki temu nie dochodzi do rozerwania przewodów, uszkodzenia wymiennika, kotła, zasobnika czy kolektora. W praktyce zawór bezpieczeństwa montuje się możliwie blisko chronionego urządzenia, bez zaworów odcinających po drodze. To jest bardzo ważna zasada, czasem pomijana na montażu, a moim zdaniem jedna z podstawowych spraw przy odbiorze instalacji. W instalacjach grzewczych i solarnych stosuje się zawory o dobranej nastawie, np. 3 bar, 6 bar lub innej zgodnej z dokumentacją producenta. Dobre praktyki oraz normy, m.in. PN-EN 12828 dla instalacji ogrzewczych i PN-EN ISO 4126 dla urządzeń zabezpieczających przed nadmiernym ciśnieniem, wymagają, aby zawór był dobrany do ciśnienia roboczego, temperatury i wydajności upustu. Trzeba też pamiętać o przewodzie wyrzutowym skierowanym w bezpieczne miejsce, bo z zaworu może wypłynąć gorąca ciecz lub para. Niby mały element, a w praktyce ratuje całą instalację.
Jeżeli została wybrana inna odpowiedź niż A, najprawdopodobniej doszło do pomylenia zaworu bezpieczeństwa z innym elementem armatury instalacyjnej. To dość częsty błąd, bo na schematach technicznych symbole zaworów bywają podobne, zwłaszcza gdy patrzy się tylko na ogólny kształt, a nie na funkcję urządzenia. Zawór odcinający służy do zamykania przepływu i nie chroni instalacji przed wzrostem ciśnienia. Zawór zwrotny pilnuje kierunku przepływu czynnika, ale również nie upuści medium przy przekroczeniu dopuszczalnego ciśnienia. Zawory regulacyjne albo mieszające mają za zadanie ustawiać przepływ lub temperaturę, więc ich rola jest zupełnie inna niż zabezpieczenie ciśnieniowe. W praktyce technik powinien zawsze zadać sobie pytanie: czy ten element samoczynnie otworzy się przy przekroczeniu nastawy ciśnienia i odprowadzi nadmiar czynnika? Jeśli nie, to nie jest zawór bezpieczeństwa. W instalacjach grzewczych, solarnych i z kotłami na biomasę ma to ogromne znaczenie, bo wzrost temperatury powoduje wzrost objętości cieczy, a przy braku skutecznego zabezpieczenia ciśnienie potrafi szybko dojść do niebezpiecznych wartości. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś kojarzy każdy zawór jako element zabezpieczający. A tak nie jest. Zabezpieczenie ciśnieniowe musi mieć odpowiednią nastawę, przepustowość, poprawny kierunek montażu i nie może być odcięte żadnym kurkiem od chronionego urządzenia. Z mojego doświadczenia wynika, że właśnie ten ostatni szczegół często odróżnia poprawnie wykonaną instalację od takiej, która tylko wygląda poprawnie na pierwszy rzut oka.