Świeże jajo zawsze rozpoznasz między innymi po tym, że jego białko jest przejrzyste, gęste i mocno zwarte, nie rozlewa się na boki. W praktyce, jeżeli rozbijesz jajko na płaskiej powierzchni, białko tworzy wyraźną granicę, otacza żółtko jak taka gęsta poduszka, a nie rozlewa się cienką warstwą. To jest szczególnie istotne w cukiernictwie i gastronomii, gdzie struktura i jakość białka decyduje np. o powodzeniu ubijania piany czy wyrobu bezy – świeże białko to większa stabilność i sztywność piany. W branży spożywczej obowiązuje zasada, że im białko mniej płynne i bardziej zwarte, tym jajko świeższe. Warto też pamiętać o tym w domowej kuchni – jak białko mocno się rozlewa, to znak, że jajko już jest leciwe. Na kursach technologii żywności zawsze uczą, że przejrzystość i zwartość białka to podstawa przy ocenie przydatności jaj do spożycia. Pamiętaj, że inne cechy, jak np. wygląd skorupy czy żółtka, mogą się różnić w zależności od rasy kury czy warunków przechowywania, a gęstość i przejrzystość białka to najbardziej wiarygodny wskaźnik świeżości. Z mojego doświadczenia wynika, że im szybciej zauważysz tę różnicę, tym lepiej dla Twoich wypieków i ogólnej satysfakcji z gotowania.
Wiele osób sądzi, że błyszcząca, śliska skorupa albo spłaszczone żółtko to cechy świeżego jaja, ale to nie do końca tak działa. Błyszcząca skorupka może oznaczać po prostu, że jajko zostało niedawno zniesione i nie przeszło jeszcze procesu matowienia, który zachodzi wraz z utlenianiem i wysychaniem warstwy ochronnej. Jednak w praktyce nie jest to pewny wyznacznik świeżości – wiele jaj z chowu przemysłowego ma sztucznie nadany połysk przez mycie lub powłoki ochronne. Spłaszczone żółtko natomiast jest efektem starzenia się jaja – im starsze, tym mniej wypukłe żółtko. Świeże żółtko zachowuje ładny, kulisty kształt i nie rozlewa się. Powiększona komora powietrzna to również typowa oznaka jaja, które już swoje odleżało – z czasem przez skorupę odparowuje woda, powietrze dostaje się do wnętrza i komora się powiększa. To bardzo prosty sposób oceny wieku jaja, stosowany nawet w technologii produkcji przemysłowej: świeże jajo ma komorę powietrzną o wysokości nie większej niż 4 mm. W praktyce, jeśli chcesz sprawdzić świeżość jajka w domu, najlepiej rozbić je na talerzu i popatrzeć na konsystencję białka – to właśnie ono wiele mówi o świeżości. Niestety, powszechne myślenie, że skorupka czy żółtko są najważniejsze, prowadzi do błędnych wniosków, przez co w kuchni można czasem nieświadomie użyć jaja, które nie spełnia standardów świeżości. Branża spożywcza od lat stosuje ocenę wewnętrznych parametrów jaja, bo one są najbardziej wiarygodne – i warto to sobie utrwalić na przyszłość.