Hormony - insulina i glukagon, są wytwarzane przez
Insulina i glukagon to dwa kluczowe hormony odpowiedzialne za regulację poziomu glukozy we krwi i oba są produkowane przez trzustkę. Jest to taka trochę niewielka, ale bardzo ważna gruczoł w naszym ciele, zlokalizowany w jamie brzusznej, który pełni zarówno funkcje trawienne (egzokrynne), jak i hormonalne (endokrynne). Komórki beta wysp trzustkowych Langerhansa wytwarzają insulinę, która obniża poziom glukozy we krwi – na przykład po posiłku, kiedy glukoza rośnie, insulina pomaga komórkom przyswajać cukier. Komórki alfa tych wysp zaś produkują glukagon, który działa odwrotnie, czyli podnosi poziom glukozy, uwalniając ją z rezerw w wątrobie, szczególnie gdy jesteśmy na czczo lub podczas intensywnego wysiłku. Praktycznie patrząc, zrozumienie działania tych hormonów jest mega istotne, zwłaszcza w branży medycznej, żywnościowej czy dietetycznej, bo zaburzenia ich wydzielania związane są z chorobami takimi jak cukrzyca typu 1 i 2. W codziennej pracy technika farmaceutycznego czy ratownika medycznego znajomość tych mechanizmów pozwala lepiej dobrać leczenie i rozumieć, dlaczego np. chorym podaje się insulinę albo jak działają leki podnoszące poziom glukozy. Moim zdaniem, jeśli ktoś interesuje się biochemią albo po prostu chce rozumieć, co się dzieje w organizmie po zjedzeniu batonika, to właśnie trzustka i jej hormony powinny być na pierwszym miejscu do ogarnięcia. Warto pamiętać, że inne narządy są często mylone z trzustką, ale to ona gra tu główną rolę.
Wybór odpowiedzi takich jak wątroba, śledziona czy nadnercze jako miejsca produkcji insuliny i glukagonu jest bardzo częstym błędem, bo te narządy faktycznie mają istotne funkcje w regulacji gospodarki cukrowej – ale nie produkują tych hormonów. Wątroba jest narządem, który magazynuje i uwalnia glukozę pod wpływem hormonów trzustkowych, ale sama nie wytwarza ani insuliny, ani glukagonu. To taki magazynier, co odbiera polecenia, a nie szef produkcji. W codziennym życiu biolodzy czy technicy laboratoryjni często mylą też śledzionę z trzustką, bo leżą blisko siebie w jamie brzusznej, jednak śledziona odpowiada głównie za filtorwanie krwi i odporność, a nie za metabolizm cukrów. Nadnercza natomiast faktycznie są bardzo ważne hormonalnie, bo wydzielają adrenalinę, kortyzol i inne hormony stresu, które mogą pośrednio wpływać na poziom cukru (np. w sytuacjach stresowych), ale nie produkują ani insuliny, ani glukagonu. Mylenie tych narządów bierze się często z uproszczenia schematów lub po prostu z nieścisłości w podręcznikach – sam na początku też myślałem, że wątroba może wydzielać insulinę, bo jest tak powiązana z gospodarką glukozową. Jednak zgodnie ze współczesną wiedzą z zakresu fizjologii człowieka i zaleceniami branżowymi, tylko trzustka ma wyspecjalizowane komórki do produkcji obu tych hormonów. Praktycznie rzecz biorąc, rozróżnianie funkcji tych narządów jest kluczowe w pracy z pacjentami z zaburzeniami metabolicznymi i w całym przemyśle farmaceutycznym. Dobrze więc zapamiętać, że tylko trzustka jest odpowiedzialna za to precyzyjne dozowanie insuliny i glukagonu, które pozwala nam normalnie funkcjonować na co dzień.