Żel inseminacyjny używany jest w celu
A. przedłużenia cyklu rujowego
B. większej skuteczności krycia
C. nadania rękawicom śliskości
D. poprawienia żywotności plemników
Żel inseminacyjny stosuje się przede wszystkim po to, żeby nadać rękawicom odpowiednią śliskość podczas wykonywania zabiegu unasienniania, badania przez prostnicę albo manipulacji w okolicy dróg rodnych. Chodzi tu głównie o bezpieczeństwo i komfort pracy: ręka w długiej rękawicy łatwiej przesuwa się w prostnicy, mniej drażni błonę śluzową i zmniejsza ryzyko otarć czy mikrourazów. W praktyce, szczególnie u bydła, inseminator jedną ręką przez prostnicę stabilizuje szyjkę macicy, a drugą wprowadza pistolet inseminacyjny przez pochwę. Bez dobrego poślizgu zabieg byłby trudniejszy, bardziej stresujący dla zwierzęcia i zwyczajnie mniej higieniczny. Moim zdaniem to taki drobiazg, który mocno pokazuje różnicę między pracą fachową a robioną na siłę. Dobry żel powinien być czysty, przeznaczony do kontaktu ze zwierzęciem, łatwy do rozprowadzenia i nie powinien podrażniać tkanek. Ważne jest też, żeby nie brudzić nim sprzętu mającego kontakt z nasieniem, bo nie każdy preparat jest obojętny dla plemników. Standardem dobrej praktyki jest używanie środków dedykowanych do inseminacji, a nie przypadkowych mydeł, olejów czy kremów z gospodarstwa.
Żel inseminacyjny bywa kojarzony z samym procesem zapłodnienia, ale jego podstawowa rola jest dużo prostsza: ma zapewnić poślizg rękawicy i ułatwić bezpieczne wykonanie czynności manualnych. Nie należy zakładać, że taki żel automatycznie poprawia żywotność plemników. Żywotność nasienia zależy głównie od jakości ejakulatu, rozcieńczalnika, temperatury przechowywania, czasu rozmrażania słomki, higieny zabiegu i prawidłowego zdeponowania nasienia. Wręcz przeciwnie, niektóre środki poślizgowe mogą być dla plemników szkodliwe, jeżeli dostaną się bezpośrednio do nasienia albo do końcówki sprzętu inseminacyjnego. Dlatego w dobrej praktyce uważa się, aby żel nie zanieczyszczał pistoletu, katetera czy słomki. Mylenie poślizgu z preparatem poprawiającym parametry nasienia to dość częsty skrót myślowy, ale technicznie jest on niepoprawny. Większa skuteczność krycia też nie wynika z samego użycia żelu. Skuteczność zależy od wykrycia właściwego momentu rui, kondycji samicy, zdrowia układu rozrodczego, jakości nasienia i umiejętności inseminatora. Żel może pośrednio pomóc, bo zabieg jest sprawniejszy i mniej urazowy, ale nie jest środkiem zwiększającym płodność sam z siebie. Nie ma również związku z przedłużaniem cyklu rujowego. Cykl rujowy regulują hormony, głównie estrogeny, progesteron, prostaglandyny i gonadotropiny, a nie preparat nakładany na rękawicę. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać to praktycznie: żel jest od poślizgu i ochrony tkanek, a nie od sterowania rozrodem czy poprawiania jakości nasienia.