Funkcję żołądka gruczołowego u przeżuwaczy
Funkcję żołądka gruczołowego u przeżuwaczy pełni trawieniec, czyli ostatnia część ich wielokomorowego żołądka. To właśnie on najbardziej przypomina żołądek zwierząt monogastrycznych, np. świni czy konia, bo wydziela sok żołądkowy z kwasem solnym i enzymami trawiennymi, głównie pepsyną. W praktyce oznacza to, że w trawieńcu zaczyna się właściwe trawienie białka paszy oraz białka drobnoustrojów, które wcześniej namnażały się w żwaczu. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy do zapamiętania przy przeżuwaczach: żwacz, czepiec i księgi przygotowują treść pokarmową, ale trawieniec działa już typowo gruczołowo. Dobra praktyka żywieniowa polega na takim bilansowaniu dawki, żeby nie zaburzać pracy przedżołądków, bo wtedy pośrednio cierpi też trawieniec i dalsze trawienie w jelitach. U cieląt sytuacja jest jeszcze ciekawsza, bo mleko dzięki rynience przełykowej trafia bezpośrednio do trawieńca, z pominięciem żwacza. Dlatego w odchowie cieląt tak ważna jest temperatura pójła, higiena pojenia i stopniowe przyzwyczajanie do pasz stałych. W technikum warto kojarzyć: trawieniec = żołądek gruczołowy, kwas solny, enzymy, trawienie białka.
W tym pytaniu łatwo pomylić przedżołądki z właściwym żołądkiem gruczołowym, bo u przeżuwaczy cały układ wygląda jak jeden rozbudowany żołądek. Księgi, czepiec i żwacz są jednak przede wszystkim częściami przedżołądków, a nie żołądkiem gruczołowym. Żwacz pełni rolę dużej komory fermentacyjnej, gdzie mikroorganizmy rozkładają włókno, wytwarzają lotne kwasy tłuszczowe i umożliwiają wykorzystanie pasz objętościowych, takich jak siano, sianokiszonka czy zielonka. Nie wydziela on typowego soku żołądkowego z kwasem solnym, więc nie można go traktować jak żołądka gruczołowego. Czepiec uczestniczy w sortowaniu treści pokarmowej, odbijaniu kęsów do przeżuwania i zatrzymywaniu cięższych ciał obcych, co ma duże znaczenie przy chorobie sprzętowej bydła. Księgi natomiast odpowiadają głównie za mechaniczne rozcieranie treści oraz wchłanianie wody, elektrolitów i części lotnych kwasów tłuszczowych. Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro te struktury należą do żołądka przeżuwacza, to każda z nich może być uznana za żołądek gruczołowy. Tak nie jest. Tylko trawieniec ma błonę śluzową z gruczołami wydzielającymi kwas solny i enzymy trawienne. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać to funkcjonalnie: żwacz fermentuje, czepiec sortuje, księgi odwadniają i rozcierają, a trawieniec trawi enzymatycznie. W praktyce hodowlanej ma to znaczenie przy ocenie zaburzeń trawienia, układaniu dawek pokarmowych i obserwacji zwierząt po zmianie paszy. Jeśli pomylimy te funkcje, trudno potem dobrze zrozumieć kwasicę żwacza, wzdęcia albo problemy cieląt przy nieprawidłowym pojeniu mlekiem.