Eklery i ptysie należy sporządzać z ciasta
A. parzonego.
B. francuskiego.
C. zbijanego.
D. półfrancuskiego.
Pytanie z egzaminu CKE, wrzesień 2015 (arkusz T.06-X-15.08).
Eklery i ptysie sporządza się z ciasta parzonego, bo właśnie ono daje charakterystyczną pustą przestrzeń w środku po wypieku. Technicznie wygląda to tak, że wodę lub mleko zagotowuje się z tłuszczem i szczyptą soli, potem wsypuje mąkę i energicznie miesza, aż masa się zaparzy i zacznie odchodzić od ścian garnka. W tym etapie skrobia z mąki częściowo kleikuje, a masa robi się zwarta i elastyczna. Dopiero po lekkim przestudzeniu dodaje się jaja, które nadają ciastu strukturę, wilgotność i zdolność do rośnięcia w piecu. W czasie pieczenia para wodna rozpycha ciasto od środka, dlatego ptysie i eklery są lekkie, puste i można je napełniać kremem, bitą śmietaną albo nadzieniem wytrawnym. Z mojego doświadczenia to jedno z tych ciast, gdzie temperatura pieczenia i nieotwieranie pieca mają ogromne znaczenie. Jeśli otworzy się piekarnik za wcześnie, wyroby mogą opaść. W praktyce cukierniczej ciasto parzone stosuje się też do karpatki, profiterolek i groszku ptysiowego. To dobra odpowiedź, bo pasuje nie tylko nazwa, ale też cała technologia wykonania i efekt końcowy wyrobu.
Eklery i ptysie nie powstają z ciasta zbijanego, francuskiego ani półfrancuskiego, chociaż łatwo się tu pomylić, bo wszystkie te ciasta spotyka się w cukiernictwie i piekarnictwie. Ciasto zbijane kojarzy się raczej z masą do wyrobów, gdzie ważne jest długie mechaniczne wyrabianie, zagęszczanie albo uzyskanie zwartej struktury. Nie daje ono jednak tej pustej komory w środku, która jest potrzebna do nadziewania ptysia lub eklersa. W przypadku ptysi nie chodzi o samo spulchnienie, tylko o kontrolowane rozprężanie pary wodnej w cieście zaparzonym i wzbogaconym jajami. Ciasto francuskie działa na zupełnie innej zasadzie. Tam efekt uzyskuje się przez wałkowanie warstw ciasta i tłuszczu, a w piecu para rozdziela te warstwy, tworząc listkowanie. Z takiego ciasta robi się na przykład napoleonki, palmiery czy paszteciki, ale nie klasyczne ptysie. Ciasto półfrancuskie też jest warstwowe, zwykle mniej delikatne i często przygotowywane z dodatkiem drożdży lub inną technologią niż pełne francuskie. Ono również nie utworzy typowej, cienkościennej skorupki z pustym wnętrzem. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi lekki, chrupiący wyrób i od razu łączy go z ciastem francuskim. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: wyrób pusty w środku i przeznaczony do napełniania kremem, jak ptyś albo ekler, to prawie zawsze ciasto parzone. W dobrej praktyce cukierniczej liczy się tu zaparzanie mąki, odpowiednie dodanie jaj i właściwy wypiek bez zbyt wczesnego otwierania pieca.