Która substancja dodana do żywności pełni funkcję konserwującą?
A. Benzoesan sodu.
B. Glutaminian sodu.
C. Aspartam.
D. Lecytyna.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2016 (arkusz T.06-X-16.05).
Benzoesan sodu jest substancją konserwującą, czyli dodatkiem do żywności stosowanym po to, żeby ograniczyć rozwój drobnoustrojów i wydłużyć trwałość produktu. W oznaczeniach dodatków do żywności występuje jako E211. Najlepiej działa w środowisku kwaśnym, dlatego spotyka się go na przykład w napojach, przetworach owocowych, sosach, marynatach czy niektórych sałatkach gotowych. Jego zadaniem nie jest poprawa smaku ani konsystencji, tylko zahamowanie rozwoju pleśni, drożdży i części bakterii. W praktyce gastronomicznej ważne jest, żeby rozumieć, że konserwant nie zastępuje higieny produkcji, chłodzenia ani prawidłowego przechowywania. To tylko jeden z elementów bezpieczeństwa żywności. Zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną i zasadami HACCP dodatki takie jak benzoesan sodu muszą być stosowane w dopuszczalnych ilościach, zgodnie z przepisami i zawsze oznaczone na etykiecie. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: benzoesan sodu kojarzymy z trwałością mikrobiologiczną, a nie ze słodzeniem czy wzmacnianiem smaku. To się często przydaje przy analizowaniu składu produktów spożywczych.
W tym pytaniu chodzi o rozpoznanie funkcji technologicznej dodatku do żywności, a nie tylko o to, czy dana substancja często pojawia się w składzie produktu. Wiele osób widzi nazwę chemiczną i od razu zakłada, że to konserwant, ale w technologii żywności każdy dodatek ma określone zadanie. Aspartam jest substancją słodzącą, oznaczaną jako E951. Dodaje się go po to, aby nadać produktowi słodki smak przy małej wartości energetycznej, na przykład w napojach typu light, gumach do żucia czy deserach dietetycznych. Nie chroni on żywności przed rozwojem drobnoustrojów, więc nie pełni funkcji konserwującej. Glutaminian sodu, znany jako E621, jest wzmacniaczem smaku. Podkreśla smak umami, szczególnie w przyprawach, zupach instant, sosach i produktach mięsnych. Jego rola jest sensoryczna, a nie mikrobiologiczna. Lecytyna, czyli E322, działa głównie jako emulgator. Pomaga połączyć składniki, które normalnie słabo się mieszają, na przykład tłuszcz i wodę, dlatego wykorzystuje się ją w czekoladzie, margarynach, kremach czy wyrobach cukierniczych. Typowy błąd myślowy polega tu na wrzucaniu wszystkich dodatków z symbolem E do jednej grupy. A to nie tak działa. W dobrej praktyce gastronomicznej trzeba odróżniać konserwanty od słodzików, wzmacniaczy smaku i emulgatorów, bo ma to znaczenie przy ocenie jakości produktu, analizie etykiety oraz planowaniu bezpiecznego przechowywania żywności. Konserwantem w tym zestawie jest benzoesan sodu, ponieważ ogranicza rozwój pleśni, drożdży i niektórych bakterii, zwłaszcza w kwaśnych produktach.