Działania z zakresu arteterapii można zaproponować
Działania z zakresu arteterapii można zaproponować każdemu, kto wyraża chęć uczestnictwa, bo w arteterapii nie chodzi o tworzenie ładnych prac ani o ocenę talentu. Najważniejszy jest proces: ekspresja, odreagowanie emocji, pobudzanie aktywności, ćwiczenie koncentracji, komunikacji i sprawczości. W praktyce terapeuta zajęciowy dobiera technikę do możliwości osoby, a nie odwrotnie. Ktoś może malować pędzlem, ktoś inny palcami, wyklejać gotowe elementy, pracować z masą plastyczną albo po prostu wybierać kolory i komentować obrazki. Moim zdaniem to jest bardzo ważne, bo arteterapia daje przestrzeń także osobom, które mają trudności z mówieniem, z pamięcią, z ruchem czy z kontaktem społecznym. Zgodnie z dobrymi praktykami trzeba jednak pamiętać o dobrowolności, bezpieczeństwie, poszanowaniu granic podopiecznego i dostosowaniu poziomu trudności. Terapeuta nie ocenia estetyki pracy jak na lekcji plastyki, tylko obserwuje zaangażowanie, samodzielność, emocje i potrzeby uczestnika.
W arteterapii łatwo wpaść w myślenie, że jest to forma zajęć tylko dla osób sprawnych intelektualnie, utalentowanych plastycznie albo takich, które już wcześniej miały kontakt z podobnymi metodami. To nie jest właściwe podejście. Arteterapia jako metoda terapii zajęciowej opiera się przede wszystkim na ekspresji, komunikacji niewerbalnej, budowaniu poczucia sprawczości i wspieraniu funkcjonowania emocjonalnego oraz społecznego. Nie wymaga normy intelektualnej, bo techniki można bardzo szeroko dostosować: uprościć instrukcję, zastosować pokaz, pracować etapami, użyć gotowych szablonów, większych narzędzi albo materiałów sensorycznych. Talent plastyczny też nie jest warunkiem, ponieważ efekt końcowy nie jest najważniejszy. Liczy się aktywność, przeżycie, relacja terapeutyczna i możliwość wyrażenia siebie. Z mojego doświadczenia najwięcej blokad powstaje wtedy, gdy ktoś traktuje arteterapię jak konkurs rysunkowy, a to kompletnie zmienia sens zajęć. Wcześniejszy udział również nie jest konieczny, bo terapeuta powinien wprowadzić uczestnika w zadanie, wyjaśnić zasady i zadbać o atmosferę bez oceniania. Oczywiście nie znaczy to, że każda technika pasuje każdemu bez namysłu. Trzeba brać pod uwagę stan zdrowia, bezpieczeństwo, możliwości manualne, nadwrażliwości sensoryczne i zgodę uczestnika. Jednak sama propozycja udziału może być skierowana do każdego, kto chce spróbować.