Instalacja Debiana 13 w trybie tekstowym w VirtualBox

W VirtualBox wybierz Maszyna → Nowa. Nadaj nazwę, typ Linux, wersja Debian (64-bit), wskaż obraz debian-13.7.0-amd64-netinst.iso. Przydziel 2048 MB pamięci, 2 procesory i dysk 20 GB (dynamicznie przydzielany). Karta sieciowa może zostać w trybie NAT - obraz netinst pobiera pakiety z internetu.

Po uruchomieniu maszyny pojawia się menu instalatora. Domyślnie podświetlone jest Graphical install - instalator graficzny. Ten tutorial pokazuje tryb tekstowy, który działa tak samo na każdym komputerze i w każdej maszynie wirtualnej.

Strzałka ↓ na Install i Enter. To ten sam instalator co graficzny, tylko obsługiwany wyłącznie z klawiatury.

Na dole każdego ekranu jest ściąga klawiszy - warto ją zapamiętać od razu:

• strzałki ↑ ↓ - przesuwanie po liście,
• Tab - przejście między listą albo polem a przyciskami <Wstecz> i <Dalej>,
• Spacja - zaznaczenie albo odznaczenie pola [ ] / [*],
• Enter - zatwierdzenie podświetlonej pozycji albo przycisku.

Mysz nie działa. Aktywny element jest zawsze czerwony - zanim naciśniesz Enter, sprawdź, co jest czerwone. Pierwszy ekran (wybór języka) jest jeszcze po angielsku.

Wpisanie litery przeskakuje na listę do pierwszej pozycji na tę literę. Wpisz P.

Polski jest jedną pozycję niżej: strzałka ↓ na Polish - Polski i Enter. Od tej chwili instalator mówi po polsku, a ten wybór staje się też domyślnym językiem zainstalowanego systemu.

Polska jest już podświetlona. Enter. Lokalizacja ustawia strefę czasową (Europe/Warsaw) i ustawienia regionalne pl_PL.UTF-8.

Podświetlony jest polski. Enter. Instalator wczytuje teraz dodatkowe składniki i konfiguruje kartę sieciową przez DHCP - przy sieci NAT w VirtualBox dzieje się to samo, trwa chwilę.

Instalator pyta o nazwę komputera w sieci. W polu stoi już podpowiedź (vbox - nazwa podsunięta przez serwer DHCP VirtualBoxa).

Skasuj podpowiedź klawiszem Backspace i wpisz nazwę z arkusza, np. serwer. Enter. Nazwa hosta to jedno słowo: litery, cyfry i myślnik, bez spacji i polskich znaków.

Pole jest puste. Wpisz domenę z arkusza, np. egzamin.local, albo zostaw puste, jeśli komputer nie należy do domeny.

Po wpisaniu egzamin.local - Enter. Pełna nazwa komputera to teraz serwer.egzamin.local.

Konto root to administrator systemu. Wpisz hasło z arkusza, np. ZAQ!2wsx - wygodne na maszynach do ćwiczeń, ale nigdy na serwerze, który zostaje w prawdziwej sieci (wyjaśnienie we wstępie).

Puste hasło roota blokuje to konto: uprawnienia administratora dostaje wtedy przez sudo użytkownik zakładany za chwilę. Wpisane hasło działa odwrotnie - logujesz się jako root, a sudo nie zostaje zainstalowane (sprawdzenie na końcu tutorialu). Na egzaminie decyduje treść arkusza.

Wpisywane hasło jest ukryte. Klawiszem Tab przejdź na pole Pokaż hasło i naciśnij Spację - pojawi się [*], a hasło stanie się widoczne. Tak sprawdzisz, czy wpisało się dobrze (np. czy nie był włączony Caps Lock albo czy ! nie zamienił się w 1). Kolejna Spacja odznacza pole.

Kolejne naciśnięcia Tab przechodzą po elementach ekranu: pole, Pokaż hasło, <Wstecz>, <Dalej>. Na zrzucie czerwony jest <Wstecz> - Enter cofnąłby do menu głównego instalatora.

Jeśli trafisz do menu głównego (lista wszystkich etapów instalacji), nic nie przepadło. Podświetlony jest etap, w którym byłeś - Ustaw użytkowników i hasła. Enter wraca do niego.

Po powrocie pole hasła jest puste. Wpisz hasło jeszcze raz i naciśnij Enter w polu hasła.

Wpisz to samo hasło drugi raz i Enter. Gdy hasła się różnią, instalator pokaże komunikat i poprosi o nie od nowa.

Instalator zakłada zwykłe konto do codziennej pracy. Pełna nazwa może mieć spacje i wielkie litery, np. Bartosz Bryniarski albo nazwę z arkusza.

Enter, gdy nazwa jest wpisana.

Login instalator podpowiada z pierwszego słowa pełnej nazwy: małe litery, bez polskich znaków i bez spacji (bartosz). Jeśli arkusz podaje inny login, skasuj podpowiedź Backspace i wpisz właściwy. Enter.

Hasło dla nowego konta i jego powtórzenie - tak samo jak dla roota.

Wybierz Przewodnik - cały dysk. Instalator sam podzieli dysk na partycje. Wariant z LVM i szyfrowaniem wybieraj tylko wtedy, gdy wymaga go zadanie.

Jest jeden dysk: sda (w VirtualBox opisany jako VBOX HARDDISK). Enter. Dane na nim zostaną usunięte dopiero po potwierdzeniu zmian.

Wszystko na jednej partycji - zalecane i najprostsze. Osobne /home, /var czy /tmp wybieraj, gdy wymaga tego arkusz.

Widać plan: partycja główna ext4 montowana w / i przestrzeń wymiany (swap). Wybierz Zakończ partycjonowanie i zapisz zmiany na dysku i Enter.

Instalator wypisuje, co zostanie sformatowane, i pyta o zgodę.

Strzałka ← na <Tak> (czerwony) i dopiero wtedy Enter.

Kilka minut, w maszynie wirtualnej zwykle dłużej. Nic nie naciskaj.

„Przeskanować dodatkowy nośnik instalacyjny?” - zostaw Nie i Enter. Obraz netinst resztę pakietów pobiera z internetu.

Serwer lustrzany to miejsce, z którego pobierane są pakiety. Polska jest podświetlona - Enter.

deb.debian.org sam przekierowuje do najbliższego serwera. Enter.

Zostaw puste i Enter. Adres proxy wpisuje się tylko w sieci, która wychodzi do internetu przez serwer pośredniczący.

Pytanie o wysyłanie anonimowych statystyk używanych pakietów. Zostaw Nie i Enter.

Najważniejszy ekran instalacji serwera. Domyślnie zaznaczone [*] są Podstawowe składniki środowiska graficznego, Środowisko GNOME i Podstawowe narzędzia systemowe. Serwer w trybie tekstowym nie potrzebuje pulpitu.

Kursor stoi na pierwszej pozycji. Spacja odznacza „Podstawowe składniki środowiska graficznego Debiana”.

Strzałka ↓ na Środowisko GNOME i Spacja. Teraz żadne środowisko graficzne nie jest zaznaczone.

Strzałkami zejdź do Serwer SSH i naciśnij Spację - pojawi się [*]. SSH pozwala pracować na serwerze zdalnie (PuTTY, ssh z innego komputera). Podstawowe narzędzia systemowe zostaw zaznaczone. Dopiero teraz Enter.

„Serwer WWW” zaznaczaj tylko, gdy zadanie każe zainstalować Apache - można to zrobić też później poleceniem apt install apache2.

Program rozruchowy GRUB uruchamia system po włączeniu komputera. „Zainstalować program rozruchowy GRUB na głównym dysku twardym?” - Tak i Enter.

Instalator pyta, na którym dysku zapisać GRUB-a.

Strzałka ↓ na /dev/sda i Enter. Bez GRUB-a na dysku, z którego startuje komputer, system się nie uruchomi.

Zanim naciśniesz <Dalej>, wysuń obraz instalacyjny: w oknie maszyny Urządzenia → Napędy optyczne → Usuń dysk z napędu wirtualnego. Potem Enter - maszyna uruchomi się ponownie.

Po restarcie pojawia się menu GNU GRUB. Po kilku sekundach samo uruchomi podświetloną pozycję Debian GNU/Linux (albo od razu Enter).

System działa w trybie tekstowym. Pierwszy wiersz pokazuje wersję i nazwę hosta (serwer). Przy serwer login: wpisz root i Enter, potem hasło roota.

Wpisz w jednej linii:

hostnamectl; ip -br a; systemctl is-active ssh

• Static hostname: serwer - nazwa ustawiona w instalatorze,
• enp0s3 UP 10.0.2.15/24 - karta sieciowa z adresem z DHCP (sieć NAT VirtualBoxa). Karta nazywa się enp0s3, nie eth0, i tej nazwy użyjesz przy konfiguracji adresu statycznego,
• active - serwer SSH działa.

locale | head -3; groups bartosz; which sudo

LANG=pl_PL.UTF-8 potwierdza polskie ustawienia regionalne. Użytkownik bartosz nie należy do grupy sudo, a which sudo nic nie wypisuje - bo przy instalacji ustawiono hasło roota.

Jeśli zadanie każe dać użytkownikowi uprawnienia administratora, jako root:

apt install sudo
usermod -aG sudo bartosz

Zmiana zadziała po ponownym zalogowaniu użytkownika.