Przejdź do głównej treści
INF.0214 kroków · ok. 30 min · poziom podstawowy

Konta i grupy użytkowników w Linuksie: useradd, groupadd, usermod

Oprogramowanie: Debian 13.7 (trixie), VirtualBox 7.1

Konta i grupy w Debianie z konsoli: useradd, adduser, passwd, groupadd, usermod -aG, chage, blokada konta i sprawdzanie id oraz /etc/passwd.

Zakładanie kont i grup „za pomocą poleceń systemowych” to stały element części praktycznej INF.02 - zwykle na serwerze Linux, na koncie administrator z prawem sudo. Tutorial przechodzi przez wszystkie polecenia, o które pytają arkusze: useradd, adduser, passwd, groupadd, usermod -aG, groupmod, chage, blokadę konta, chown i sprawdzanie wyniku (id, getent, /etc/passwd).

Każdy zrzut to prawdziwa konsola Debiana 13 w maszynie wirtualnej VirtualBox, a przy kilku krokach jest film z wpisywaniem poleceń. W przykładzie konta jkowalski i anowak, grupy pracownicy i szkola - na egzaminie wpisuje się nazwy z arkusza.

O haśle ZAQ!2wsx: w przykładach konta dostają hasło znane z arkuszy, bo to maszyny do ćwiczeń, które i tak zostaną skasowane. Na serwerze w prawdziwej sieci każde konto ma własne, długie i losowe hasło, a do SSH loguje się kluczem.

  1. Etap 1: Tworzenie kont

    Kroki 1-5

    Krok 1: useradd: nowe konto z katalogiem domowym

    ok. 2 min

    Zaloguj się na konto z prawem sudo (w arkuszach INF.02 to zwykle administrator). Konto zakłada się poleceniem:

    sudo useradd -m -c "Jan Kowalski" -s /bin/bash jkowalski
    
    • -m - utwórz katalog domowy /home/jkowalski,
    • -c "Jan Kowalski" - opis konta (pełna nazwa, w arkuszach „z opisem: Jan Kowalski”),
    • -s /bin/bash - powłoka logowania.

    Przy pierwszym sudo system pyta o hasło Twojego konta (administratora), nie nowego użytkownika. Polecenie ls -l /home potwierdza, że katalog jkowalski powstał i należy do nowego konta.

    Typowe błędy

    useradd bez -m nie tworzy katalogu domowego, a bez -s przypisuje powłokę /bin/sh. Kryterium „konto z katalogiem domowym” nie będzie spełnione - dlatego przy useradd zawsze dopisuj -m.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 1
  2. Krok 2: passwd: hasło dla konta

    ok. 1 min

    Konto z useradd nie ma jeszcze hasła i nie da się na nie zalogować. Ustaw je:

    sudo passwd jkowalski
    

    Wpisz hasło dwa razy. Podczas pisania nic się nie wyświetla - ani litery, ani gwiazdki. Komunikat passwd: hasło zostało zmienione oznacza sukces.

    Typowe błędy

    Samo passwd bez nazwy konta zmienia hasło Twojego konta. Przy zmianie hasła innego użytkownika nazwa konta na końcu jest obowiązkowa.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 2
  3. Krok 3: /etc/passwd i /etc/shadow

    ok. 2 min

    Każde konto to jeden wiersz w pliku /etc/passwd:

    grep jkowalski /etc/passwd
    

    jkowalski:x:1002:1002:Jan Kowalski:/home/jkowalski:/bin/bash - pola rozdziela dwukropek: login, x (hasło jest gdzie indziej), UID 1002, GID grupy podstawowej 1002, opis, katalog domowy, powłoka.

    Skrót hasła leży w /etc/shadow, który czyta tylko root - stąd sudo grep jkowalski /etc/shadow. Prefiks $y$ to algorytm yescrypt, a liczby na końcu wiersza to reguły ważności hasła.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 3
  4. Krok 4: adduser: wersja interaktywna

    ok. 2 min

    W Debianie jest też adduser - skrypt, który sam tworzy katalog domowy, ustawia powłokę /bin/bash i od razu pyta o hasło i dane:

    sudo adduser anowak
    

    Wpisz hasło dwa razy, potem imię i nazwisko (pozostałe pola zostaw puste Enterem). Pytanie „Is the information correct? [Y/n]” jest po angielsku - Enter potwierdza.

    Typowe błędy

    adduser jest wygodny, ale jeśli arkusz każe utworzyć konto „za pomocą polecenia systemowego” i zapisać to polecenie w tabeli, zapisz dokładnie to, którego użyłeś (useradd -m … albo adduser …). Oba są poleceniami systemowymi.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 4
  5. Krok 5: Własny UID i powłoka

    ok. 2 min

    Arkusze bywają szczegółowe: „UID = 2000, powłoka sh”. Te wartości podaje się przy tworzeniu konta:

    sudo useradd -m -u 2000 -s /bin/sh informatyk
    grep informatyk /etc/passwd
    

    W wierszu widać informatyk:x:2000:2000::/home/informatyk:/bin/sh. Dla istniejącego konta te same opcje ma usermod (sudo usermod -u 2000 -s /bin/sh informatyk). Katalog domowy w innym miejscu ustawia -d (np. -d /home/user).

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 5
  6. Etap 2: Grupy

    Kroki 6-9

    Krok 6: groupadd: nowe grupy

    ok. 1 min

    Grupy zakłada polecenie groupadd. Z opcją -g ustawisz konkretny identyfikator (GID):

    sudo groupadd pracownicy
    sudo groupadd -g 1111 szkola
    tail -3 /etc/group
    

    Grupy są w pliku /etc/group: pracownicy:x:2001: (GID nadany automatycznie) i szkola:x:1111:. Po ostatnim dwukropku pojawią się członkowie grupy.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 6
  7. Krok 7: usermod -aG: dodanie konta do grupy

    ok. 2 min

    Konto dopisuje się do grupy poleceniem:

    sudo usermod -aG pracownicy jkowalski
    sudo usermod -aG pracownicy anowak
    id jkowalski
    getent group pracownicy
    
    • id pokazuje UID, grupę podstawową (gid=1002(jkowalski)) i wszystkie grupy konta - jest 2001(pracownicy),
    • getent group pracownicy wypisuje członków grupy: jkowalski,anowak.

    To samo robi sudo gpasswd -a jkowalski pracownicy.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 7
  8. Krok 8: Pułapka: usermod -G bez -a

    ok. 2 min

    Opcja -G zastępuje listę grup dodatkowych, a dopiero -a (append) dopisuje grupę do istniejących. Zobacz, co się dzieje bez -a:

    sudo usermod -G szkola jkowalski
    id jkowalski
    

    Konto wypadło z grupy pracownicy - zostało tylko w szkola. Naprawa to ponowne dopisanie z -aG:

    sudo usermod -aG pracownicy jkowalski
    

    Teraz id pokazuje obie grupy: 2001(pracownicy),1111(szkola).

    Typowe błędy

    Na egzaminie ten błąd jest niewidoczny, dopóki nie sprawdzisz id. Po każdej zmianie grup wpisz id nazwa_konta.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 8
  9. Krok 9: groupmod: zmiana GID grupy

    ok. 1 min

    Identyfikator istniejącej grupy zmienia groupmod:

    sudo groupmod -g 1500 pracownicy
    getent group pracownicy
    id jkowalski
    

    Grupa ma teraz GID 1500, a członkowie zostali. Zmienić nazwę grupy można opcją -n (sudo groupmod -n nowa stara).

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 9
  10. Etap 3: Ważność i blokada konta

    Kroki 10-11

    Krok 10: chage: data ważności konta

    ok. 2 min

    Datę, po której konto przestaje działać, ustawia chage -E (format RRRR-MM-DD), a chage -l wypisuje wszystkie ustawienia:

    sudo chage -E 2029-02-15 jkowalski
    sudo chage -l jkowalski
    

    W wierszu Konto traci ważność jest lut 15, 2029. Nie myl go z wierszem Hasło traci ważność - to osobne ustawienie (opcja -M, maksymalna liczba dni między zmianami hasła). Ten sam efekt co chage -E daje sudo usermod -e 2029-02-15 jkowalski.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 10
  11. Krok 11: Blokada i odblokowanie konta

    ok. 2 min

    Zablokowane konto istnieje, ale nie da się na nie zalogować hasłem:

    sudo usermod -L anowak
    sudo passwd -S anowak
    sudo usermod -U anowak
    sudo passwd -S anowak
    

    passwd -S pokazuje stan w drugim polu: L - hasło zablokowane, P - hasło ustawione i aktywne (NP oznaczałoby konto bez hasła). Równoważne polecenia to sudo passwd -l i sudo passwd -u.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 11
  12. Etap 4: Sprawdzenie

    Kroki 12-14

    Krok 12: Właściciel i grupa katalogu

    ok. 2 min

    Arkusze łączą konta z uprawnieniami: „ustaw właściciela katalogu /dane na utworzonego użytkownika i grupę”.

    sudo mkdir /dane
    sudo chown jkowalski:pracownicy /dane
    sudo chmod 770 /dane
    ls -ld /dane
    

    drwxrwx--- 2 jkowalski pracownicy … /dane - właściciel jkowalski i grupa pracownicy mają pełne prawa (rwx), pozostali żadnych (---). Ósemkowo: 7 = rwx, 5 = r-x, 4 = r--, 0 = brak.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 12
  13. Krok 13: Logowanie na nowe konto: su -

    ok. 2 min

    Najpewniejszy test konta to zalogowanie się na nie:

    su - jkowalski
    whoami; pwd; id
    touch /dane/test.txt && ls -l /dane
    exit
    

    su - pyta o hasło konta jkowalski. Po zalogowaniu whoami zwraca jkowalski, pwd - katalog domowy, a id pokazuje grupy. Plik w /dane dało się utworzyć, bo konto jest właścicielem katalogu. exit wraca na konto administratora.

    Typowe błędy

    su bez myślnika przełącza użytkownika, ale zostawia Cię w bieżącym katalogu i ze starymi zmiennymi środowiska. su - (albo su - nazwa) loguje „od zera”, tak jak przy prawdziwym logowaniu.

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 13
  14. Krok 14: Usuwanie konta i grupy

    ok. 1 min

    Gdy coś pójdzie źle, konto i grupę łatwo usunąć i utworzyć jeszcze raz:

    sudo userdel -r informatyk
    sudo groupdel szkola
    id informatyk; getent group szkola; echo kod: $?
    

    userdel -r usuwa konto razem z katalogiem domowym (komunikat o braku skrzynki pocztowej /var/mail można zignorować). id odpowiada „nie ma takiego użytkownika”, a getent nic nie wypisuje i kończy się kodem 2 - grupy już nie ma.

    Typowe błędy

    groupdel odmówi usunięcia grupy, która jest grupą podstawową jakiegoś konta (np. grupa jkowalski utworzona razem z kontem). Najpierw trzeba usunąć konto albo zmienić mu grupę podstawową (usermod -g).

    Zrzut ekranu po tym kroku
    Zrzut ekranu po kroku 14

Podgląd

Sprawdź się

Pytania egzaminacyjne z tego zakresu w trybie nauki:

Instalacja Debiana 13 w trybie tekstowym w VirtualBox

INF.02Debian 13.7 (trixie), VirtualBox 7.1ok. 40 min

Instalacja Debiana 13 w trybie tekstowym w VirtualBox, po polsku: hasło roota, użytkownik, dysk, wybór oprogramowania Spacją, GRUB i sprawdzenie systemu.

Połączenie SSH z Windows przez PuTTY do serwera Debian

INF.02Debian 13.7 (trixie), OpenSSH 10.0, PuTTY 0.85, Windows 10 22H2, VirtualBox 7.1ok. 25 min

Serwer SSH na Debianie 13 (openssh-server, systemctl enable) i połączenie z Windows przez PuTTY: port 22, odcisk klucza, logowanie.

Statyczny adres IP w Debianie 13: /etc/network/interfaces

INF.02Debian 13.7 (trixie), ifupdown, VirtualBox 7.1ok. 25 min

Adres statyczny w Debianie 13 bez pulpitu: /etc/network/interfaces, nano, ifdown i ifup, brama, DNS w resolv.conf, ping i typowe pułapki.

Autor: , licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony). Zasady wykorzystania.

Potwierdzenie

Informacja