Postprodukcja filmu

Czym jest postprodukcja filmu?

Postprodukcja to etap produkcji filmowej rozpoczynający się po zakończeniu zdjęć, czyli po zarejestrowaniu materiału filmowego. Obejmuje wszystkie prace potrzebne do przygotowania gotowego utworu audiowizualnego z nagranych ujęć, dźwięków i materiałów dodatkowych — aż po kopię emisyjną gotową do rozpowszechniania. To jeden z najobszerniejszych tematów w kwalifikacji AUD.01 (Przygotowanie i organizacja produkcji audiowizualnej).

W klasycznym podziale produkcja filmowa składa się z trzech faz:

1. Preprodukcja — przygotowanie planu produkcji, wybór lokacji, scenariusz, próby kamerowe, casting.
2. Zdjęcia (produkcja) — rejestracja materiału filmowego na planie.
3. Postprodukcja — montaż, udźwiękowienie, korekcja, przygotowanie kopii.

Kiedy zaczyna się montaż i udźwiękowienie?

W ujęciu egzaminacyjnym montaż i udźwiękowienie zaczynają się po zakończeniu ostatnich zdjęć — należą do postprodukcji. W praktyce część prac (montaż roboczy) może być prowadzona już w trakcie zdjęć, ale klasyfikacyjnie to wciąż etap postprodukcyjny.

Zatwierdzenie planu produkcji, wybór lokacji czy próby kamerowe to preprodukcja — nie należy ich mylić z postprodukcją.

Najważniejsze prace w postprodukcji

Do typowych działań postprodukcyjnych należą:

• montaż obrazu — wybór ujęć i ułożenie ich w logiczną całość,
• montaż dźwięku — porządkowanie dialogów, efektów i atmosfer,
• udźwiękowienie — dodanie muzyki, efektów dźwiękowych, postsynchronów,
• zgranie dźwięku (miks) — połączenie dialogów, muzyki i efektów w finalny miks,
• korekcja barwna — wyrównanie kolorystyki i nadanie stylu obrazu,
• napisy, czołówka i tyłówka,
• przygotowanie metryki filmu i kopii emisyjnej,
• eksport i przygotowanie plików końcowych do dystrybucji.

Dźwięk w postprodukcji

Praca z dźwiękiem to rdzeń postprodukcji. Często pojawia się w kilku różnych pytaniach, więc warto rozróżniać poszczególne procesy.

Postsynchrony (dograne dialogi)

Postsynchrony to dogrywanie dialogów aktorów już po zakończeniu zdjęć, gdy dźwięk nagrany na planie jest niskiej jakości albo trzeba poprawić kwestię.

• Miejsce nagrania — wynajmuje się studio dźwiękowe (nagraniowe), akustycznie wyciszone.
• Materiał przygotowany do dogrywki — taśma (montaż) z obrazem (roboczym obrazem), aby aktor mógł zsynchronizować wypowiadane kwestie z ruchem ust postaci na ekranie.
• Osoby obecne podczas postsynchronów — aktor (lub aktor dubbingujący), reżyser (lub reżyser dźwięku) i operator dźwięku/realizator. Obecność reżysera zapewnia zgodność interpretacji z wizją filmu.

Muzyka, ilustracja muzyczna

Wgranie muzyki w warstwę dźwiękową filmu (ilustracja muzyczna) odbywa się na etapie postprodukcji — gdy obraz jest już zmontowany i wiadomo, do których scen dokładnie ma trafić jaka muzyka.

Dźwiękowe efekty specjalne i efekty niesynchroniczne

• Dźwiękowe efekty specjalne (np. wybuchy, dźwięki fantastyczne) nagrywa się w postprodukcji, w studio.
• Dźwiękowe efekty niesynchroniczne (atmosfery, tła, szumy otoczenia, które nie muszą trafiać dokładnie w obraz) również nagrywa się w postprodukcji — niezależnie od planu zdjęciowego.

Imitator dźwięku (foley)

Imitator dźwięku (z ang. foley artist) to specjalista, który w postprodukcji odtwarza w studio dźwięki towarzyszące akcji — kroki, szelesty ubrań, dźwięki przedmiotów, otwieranie drzwi itp. Działa na żywo, oglądając obraz, i nagrywa dźwięki zsynchronizowane z ruchem postaci. Dzięki imitatorowi ścieżka dźwiękowa staje się bogatsza i bardziej realistyczna.

Negatyw tonu

Negatyw tonu to nośnik z optycznym zapisem dźwięku na taśmie filmowej. Służy do zapisu ścieżki dźwiękowej filmu razem z obrazem na taśmie do projekcji kinowej. Pojęcie historyczne, ale wciąż obecne w pytaniach egzaminacyjnych.

Czołówka, tyłówka, metryka, zwiastun

To elementy gotowego filmu, które również powstają w postprodukcji.

• Czołówka filmu — przygotowuje się ją w okresie postprodukcji, gdy znana jest finalna obsada i wkład twórczy.
• Metryka filmu — dokument z podstawowymi informacjami o filmie (tytuł, czas trwania, twórcy, format); sporządza się ją po ukończeniu filmu, czyli pod koniec postprodukcji.
• Zwiastun (trailer) — przygotowuje się go w postprodukcji, na podstawie materiału zdjęciowego (często jeszcze roboczego). Aby stworzyć zwiastun, zleca się montaż wybranych fragmentów.
• Teledyski z programu rozrywkowego — pierwszą czynnością jest montaż materiału do formy teledyskowej.

Kopia emisyjna i rozpowszechnianie

Aby rozpowszechniać gotowy film, należy przygotować jego kopie — w technologii cyfrowej najczęściej jest to kopia emisyjna (mastering) i pliki w formatach dystrybucyjnych (DCP do kin, pliki emisyjne TV, pliki streamingowe).

Po zmontowaniu programu telewizyjnego, tuż przed emisją, wykonuje się jeszcze kontrolę techniczną i przygotowanie kopii emisyjnej — czyli finalne przygotowanie materiału do nadania.

Sprzęt montażowy

Wybór urządzenia/montażowni zależy od charakteru materiału:

• Materiały telewizyjne o szybkim tempie (np. „szybki przebieg", krótkie newsy, reportaże w trybie pilnym) — wymagają montażowni nielinearnej (komputerowej) z szybkim dostępem do ujęć, ewentualnie stacji montażowej wyposażonej do pracy w trybie ekspresowym.
• Cykliczna audycja telewizyjna — montaż w stałej montażowni studyjnej z wyposażeniem dopasowanym do powtarzalnego formatu (te same szablony, te same grafiki).
• „Szybki przebieg" (montaż tempowy) — wynajmuje się montażownię nielinearną przystosowaną do dynamicznych cięć.

W ujęciu egzaminacyjnym chodzi o sprzęt/montażownię nielinearną w przypadku materiałów szybkich i specjalistycznych.

Ekipa i umowy

• Umowa z osobą odpowiadającą za dźwięk (operator/realizator dźwięku) powinna obejmować cały okres produkcji filmu — od przygotowań przez zdjęcia aż do postprodukcji, bo dźwięk pracuje od pierwszego dnia zdjęć do finalnego miksu.
• W całym procesie produkcji filmu (od preprodukcji do kopii emisyjnej) uczestniczy m.in. producent, reżyser, montażysta. Część ekipy planu zdjęciowego (np. niektóre stanowiska techniczne związane wyłącznie ze zdjęciami) nie bierze udziału do końca produkcji — kończą pracę po zdjęciach.

Częste pomyłki — nie myl tego!

• postprodukcja ≠ preprodukcja — preprodukcja to przygotowanie (scenariusz, lokacje, próby), postprodukcja to montaż i wykończenie.
• postsynchrony ≠ dubbing — postsynchrony to dogranie dialogów przez tych samych aktorów, dubbing to nagranie kwestii przez innych aktorów w innym języku.
• postsynchrony nagrywa się w studio, nie na planie — i przygotowuje się taśmę z obrazem roboczym, by aktor mógł się zsynchronizować.
• imitator dźwięku ≠ kompozytor — imitator (foley) tworzy efekty (kroki, szelesty), kompozytor pisze muzykę.
• muzykę dogrywa się w postprodukcji, a nie podczas zdjęć — na planie ewentualnie nagrywa się dźwięk referencyjny.
• czołówka i metryka powstają w postprodukcji, a nie przed zdjęciami.
• negatyw tonu to zapis dźwięku, nie obrazu — wbrew nazwie nie ma związku z negatywem obrazu.
• „szybki przebieg" to nie efekt obrazu, tylko tempowy montaż materiału telewizyjnego — wymaga montażowni nielinearnej.

Najważniejsze do zapamiętania

Postprodukcja zaczyna się po zakończeniu zdjęć i obejmuje montaż obrazu i dźwięku, udźwiękowienie (postsynchrony, muzyka, efekty, imitator), korekcję barwną, czołówkę, metrykę, zwiastun i przygotowanie kopii emisyjnej. Postsynchrony dogrywa się w studio dźwiękowym, z materiałem z obrazem roboczym, przy udziale aktora i reżysera. Imitator dźwięku (foley) odtwarza w studio kroki, szelesty i inne dźwięki towarzyszące. Negatyw tonu to optyczny zapis dźwięku na taśmie. Umowa z osobą odpowiadającą za dźwięk obejmuje cały okres produkcji, łącznie z postprodukcją.