Sybilanty
Słownik kwalifikacji AUD.08 - Montaż dźwięku
Sybilanty to głoski syczące, szumiące i ciszące - w języku polskim m.in. s, z, c, sz, ż, cz, ś, ź, ć. W nagraniu mowy lub wokalu bywają nieprzyjemnie ostre i kłujące, dlatego realizator dźwięku często je osłabia.
Nazwa pochodzi od łacińskiego sibilare - „syczeć”, „gwizdać”. W języku angielskim zjawisko nadmiernie ostrych głosek nazywa się sibilance, stąd czasem spotykana pisownia „sibilanty”.
Rodzaje sybilantów w polszczyźnie
| Grupa | Głoski |
|---|---|
| syczące | s, z, c, dz |
| szumiące | sz, ż (rz), cz, dż |
| ciszące | ś, ź, ć, dź |
W jakim paśmie leżą sybilanty
Energia sybilantów skupia się w wysokich częstotliwościach - najczęściej w zakresie ok. 4-10 kHz, przy wielu głosach szczególnie w okolicach 5-8 kHz. Dokładne pasmo zależy od głosu lektora, mikrofonu i jego ustawienia, dlatego przed redukcją problematyczną częstotliwość wyszukuje się na słuch, np. przemiatając wąskim pasmem korektora.
Kiedy sybilanty stają się problemem
Zbyt mocne sybilanty sprawiają, że głos brzmi ostro, sycząco i męcząco, zwłaszcza w słuchawkach i przy głośnym odsłuchu. Problem nasilają:
- mikrofony pojemnościowe z podbitą górą pasma,
- mikrofon ustawiony blisko i dokładnie na wprost ust,
- podbicie wysokich częstotliwości korektorem,
- silna kompresja, która wyrównuje głośność i uwydatnia głoski syczące.
Jak usunąć sybilanty - de-esser
Podstawowym narzędziem jest de-esser - procesor dynamiki, który działa jak kompresor reagujący tylko na wybrane pasmo wysokich częstotliwości. Gdy głoska sycząca przekroczy próg, de-esser chwilowo ścisza ten zakres (albo cały sygnał), a pozostałe głoski zostawia bez zmian.
Główne ustawienia de-essera:
- częstotliwość - pasmo, w którym są sybilanty,
- próg (threshold) - od jakiego poziomu de-esser zaczyna działać,
- zakres redukcji - o ile decybeli ścisza sybilant.
Zbyt mocny de-esser daje efekt seplenienia - głoski syczące tracą wyrazistość, a mowa staje się niewyraźna. Sybilanty można też poprawić ręcznie, ściszając pojedyncze głoski w edycji obwiedni głośności.
Jak zapobiegać sybilantom przy nagraniu
- ustawić mikrofon lekko z boku lub nad ustami lektora, a nie dokładnie na wprost,
- zachować odpowiednią odległość od mikrofonu,
- dobrać mikrofon o łagodniejszej charakterystyce w wysokich częstotliwościach.
Pop filtr (osłona przeciwpodmuchowa) chroni głównie przed głoskami wybuchowymi (p, b), a na sybilanty działa słabo.
Na egzaminie
W kwalifikacji AUD.08 trzeba odróżnić narzędzia:
- de-esser - redukuje sybilanty selektywnie (poprawna odpowiedź),
- filtr dolnoprzepustowy (LP) - obcina całą górę pasma i przyciemnia głos,
- de-noiser - usuwa szum, a nie głoski syczące,
- ekspander - zwiększa rozpiętość dynamiki i ścisza ciche fragmenty, nie służy do redukcji sybilantów.