Twierdzenie Nyquista-Shannona
Słownik kwalifikacji AUD.08 - Montaż dźwięku
Twierdzenie Nyquista-Shannona (twierdzenie o próbkowaniu) mówi, że sygnał analogowy da się wiernie zapisać w postaci cyfrowej i odtworzyć, jeśli częstotliwość próbkowania jest większa niż dwukrotność najwyższej częstotliwości występującej w tym sygnale. Wolniejsze próbkowanie powoduje zniekształcenie zwane aliasingiem.
Wzór
[ f_s > 2 \cdot f_{max} ]
gdzie ( f_s ) to częstotliwość próbkowania, a ( f_{max} ) - najwyższa częstotliwość w widmie sygnału. W wielu podręcznikach zapisuje się warunek jako ( f_s \ge 2 f_{max} ); dokładnie dwukrotność to przypadek graniczny, a w praktyce zawsze zostawia się zapas.
Częstotliwość Nyquista
Częstotliwość Nyquista to połowa częstotliwości próbkowania:
[ f_N = \frac{f_s}{2} ]
To najwyższa częstotliwość, jaką da się zapisać przy danym próbkowaniu.
| Częstotliwość próbkowania | Częstotliwość Nyquista | Zastosowanie |
|---|---|---|
| 8 kHz | 4 kHz | telefonia |
| 32 kHz | 16 kHz | starsze systemy radiowe i rejestratory |
| 44,1 kHz | 22,05 kHz | płyta CD-Audio |
| 48 kHz | 24 kHz | dźwięk do filmu i wideo |
| 96 kHz | 48 kHz | nagrania studyjne wysokiej rozdzielczości |
Przykład: dźwięk do 20 kHz
Człowiek słyszy dźwięki mniej więcej do 20 kHz. Żeby zapisać całe to pasmo:
[ f_s > 2 \cdot 20\ \text{kHz} = 40\ \text{kHz} ]
Najniższa standardowa wartość, która spełnia ten warunek z zapasem, to 44,1 kHz - dlatego przyjęto ją dla płyty CD. Zapas między 20 kHz a 22,05 kHz jest potrzebny filtrowi, który przed próbkowaniem usuwa wyższe częstotliwości.
Przy próbkowaniu 32 kHz częstotliwość Nyquista wynosi tylko 16 kHz, więc składowe od 16 do 20 kHz zostałyby zapisane błędnie.
Aliasing i filtr antyaliasingowy
Jeśli sygnał zawiera składowe powyżej ( f_s/2 ), po spróbkowaniu pojawiają się one jako fałszywe, niższe częstotliwości - to aliasing. Nie da się go usunąć po zapisie, dlatego przetwornik analogowo-cyfrowy ma przed sobą filtr antyaliasingowy (dolnoprzepustowy), który obcina pasmo powyżej częstotliwości Nyquista.
Na egzaminie
W AUD.08 typowe zadanie: jaka jest najniższa z podanych częstotliwości próbkowania, która pozwoli zapisać sygnał o paśmie do 20 kHz. Odpowiedź to 44 100 Hz - 32 kHz to za mało, a 48 kHz i 96 kHz też działają, ale nie są najniższe.