Agogika
Słownik kwalifikacji AUD.09 - Realizacja nagrań dźwiękowych
Agogika to element dzieła muzycznego związany z tempem, czyli prędkością wykonywania utworu, oraz z jego zmianami - przyspieszaniem, zwalnianiem i drobnymi swobodnymi odchyleniami od równego pulsu. Oznaczenia agogiczne mówią wykonawcy, jak szybko grać i kiedy zmienić tempo.
W skrócie: agogika = tempo i jego zmiany, a dynamika = głośność.
Co obejmuje agogika
- tempo podstawowe utworu lub jego części - wolne, umiarkowane, szybkie,
- stopniowe zmiany tempa - zwalnianie i przyspieszanie,
- nagłe zmiany tempa i powrót do tempa wyjściowego,
- swobodę wykonawczą - niewielkie, niezapisane w nutach wahania tempa, które nadają grze wyraz (np. rubato).
Oznaczenia tempa
Oznaczenia agogiczne zapisuje się zwykle po włosku, nad pięciolinią na początku utworu lub fragmentu.
| Oznaczenie | Znaczenie |
|---|---|
| Largo | bardzo wolno, szeroko |
| Lento | wolno |
| Adagio | wolno, spokojnie |
| Andante | w tempie spokojnego kroku |
| Moderato | umiarkowanie |
| Allegretto | dość szybko |
| Allegro | szybko |
| Vivace | żywo |
| Presto | bardzo szybko |
| Prestissimo | jak najszybciej |
Tempo można też podać dokładnie, oznaczeniem metronomicznym, np. ćwierćnuta = 120 (120 uderzeń na minutę, czyli 120 BPM).
Oznaczenia zmian tempa
| Oznaczenie | Skrót | Znaczenie |
|---|---|---|
| ritardando | rit. | stopniowo zwalniając |
| rallentando | rall. | stopniowo zwalniając |
| accelerando | accel. | stopniowo przyspieszając |
| a tempo | - | powrót do tempa wyjściowego |
| tempo rubato | rubato | swobodnie, z drobnymi wahaniami tempa |
Agogika a dynamika
| Agogika | Dynamika | |
|---|---|---|
| Czego dotyczy | tempa, szybkości | głośności |
| Przykłady oznaczeń | Allegro, Adagio, ritardando | piano, forte, crescendo |
Jeśli fragment utworu jest grany szybciej lub wolniej - to agogika. Jeśli ciszej lub głośniej - to dynamika. Oba elementy często zmieniają się razem (np. zwolnienie i ściszenie na końcu utworu), ale opisują różne cechy wykonania.
Agogika w pracy realizatora dźwięku
Znajomość agogiki pomaga śledzić przebieg utworu podczas nagrania i przygotować się na zmiany tempa. Ma też znaczenie praktyczne w programie DAW: utwór ze zmianami tempa nie pasuje do stałej siatki taktów, więc przy montażu, edycji i pracy z metronomem trzeba ustawić mapę tempa albo nagrywać bez sztywnego kliku.
Na egzaminie
W kwalifikacji AUD.09 pytania o agogikę sprowadzają się do rozpoznania, że chodzi o tempo: element dzieła muzycznego dotyczący prędkości wykonania to agogika, a oznaczenia takie jak Allegro czy ritardando są oznaczeniami agogicznymi, nie dynamicznymi.