Legato
Słownik kwalifikacji AUD.09 - Realizacja nagrań dźwiękowych
Legato to sposób artykulacji, w którym kolejne dźwięki wykonuje się płynnie i w sposób połączony, bez słyszalnych przerw między nimi - jeden dźwięk przechodzi bezpośrednio w następny. Nazwa pochodzi z włoskiego (legare - wiązać), więc dosłownie znaczy „związanie”.
Jak oznacza się legato w nutach
Najczęściej łukiem poprowadzonym nad albo pod grupą nut o różnej wysokości. Wszystkie nuty objęte łukiem wykonuje się legato. Kompozytor może też wpisać nad fragmentem słowo legato - wtedy cały fragment gra się płynnie, nawet bez rysowania łuków nad każdą frazą.
Łuk legato łatwo pomylić z innym łukiem:
| Łuk | Co łączy | Co oznacza |
|---|---|---|
| łuk legato | kilka nut o różnej wysokości | wykonaj je płynnie, bez przerw |
| łuk przedłużający (ligatura) | dwie nuty o tej samej wysokości | zagraj jeden dźwięk o łącznej wartości obu nut |
| łuk frazowy | dłuższy fragment melodii | granice frazy muzycznej |
Legato a inne rodzaje artykulacji
- legato - dźwięki połączone, bez przerw,
- non legato - dźwięki lekko oddzielone, ale bez skracania,
- portato - dźwięki delikatnie oddzielone, zapis: kropki lub kreski pod łukiem,
- staccato - dźwięki wyraźnie skrócone i oddzielone, zapis: kropka nad lub pod nutą,
- glissando - płynne „ślizganie się” przez wszystkie wysokości między dwoma dźwiękami (na harfie, puzonie, fortepianie po klawiszach); to nie to samo co legato, bo legato łączy konkretne, osobne dźwięki melodii.
Jak wykonuje się legato na różnych instrumentach
- instrumenty smyczkowe - kilka dźwięków gra się na jednym pociągnięciu smyczka, bez zmiany jego kierunku,
- instrumenty dęte - dźwięki łączy się na jednym oddechu, zmieniając tylko palcowanie, bez ponownego atakowania językiem,
- fortepian - palec puszcza klawisz dopiero wtedy, gdy kolejny klawisz jest już naciśnięty; pedał pomaga, ale nie zastępuje legato palcowego,
- gitara - legato uzyskuje się m.in. technikami hammer-on i pull-off, w których kolejny dźwięk powstaje bez ponownego szarpnięcia struny.
Legato w śpiewie
W śpiewie legato oznacza prowadzenie głosu jedną, nieprzerwaną linią: kolejne sylaby i dźwięki łączy się na ciągłym strumieniu powietrza, bez „przerywania” tonu na spółgłoskach. To podstawa śpiewu klasycznego i jedna z pierwszych umiejętności ćwiczonych na lekcjach emisji głosu. Śpiewak, który śpiewa legato, brzmi płynnie i „śpiewnie”, a melodia nie rozpada się na pojedyncze dźwięki.
Legato w nagraniu i realizacji dźwięku
Dla realizatora legato ma znaczenie praktyczne. Partia grana legato ma łagodniejsze ataki dźwięków, więc kompresor i bramka szumów zachowują się na niej inaczej niż na partii staccato. W instrumentach wirtualnych (np. bibliotekach smyczków) osobne brzmienia legato odtwarzają przejścia między nutami, dzięki czemu melodia nie brzmi jak ciąg osobnych próbek.
Na egzaminie
W AUD.09 pojawia się zapis nutowy z łukiem obejmującym kilka różnych nut i pytanie o znak artykulacyjny - odpowiedź to legato. Gdy pytanie opisuje płynne przejście przez wszystkie dźwięki leżące między dwiema wysokościami, chodzi o glissando, nie o legato.