Poziom ciśnienia akustycznego SPL
Słownik kwalifikacji AUD.09 - Realizacja nagrań dźwiękowych
SPL to skrót od angielskiego Sound Pressure Level, czyli poziom ciśnienia akustycznego. To fizyczna miara tego, jak „mocny” jest dźwięk w danym punkcie - wyrażona w decybelach (dB SPL) względem ciśnienia odniesienia 20 µPa, odpowiadającego w przybliżeniu progowi słyszenia.
Ciśnienie akustyczne a jego poziom
Ciśnienie akustyczne ( p ) to drobne zmiany ciśnienia powietrza wywołane falą dźwiękową, mierzone w paskalach (Pa). Ucho odbiera ogromny zakres ciśnień - od milionowych części paskala do kilkudziesięciu paskali - dlatego zamiast paskali używa się skali logarytmicznej, czyli poziomu w decybelach:
[ L_p = 20 \log_{10} \frac{p}{p_0} \quad [\text{dB}], \qquad p_0 = 20\ \mu\text{Pa} ]
Z wzoru wynika praktyczna reguła: dwukrotny wzrost ciśnienia to wzrost poziomu o ok. 6 dB, a dziesięciokrotny - o 20 dB.
Przykładowe poziomy SPL
| Poziom | Przykład |
|---|---|
| 0 dB | próg słyszenia (ton 1 kHz) |
| ok. 30 dB | szept, cichy pokój |
| ok. 60 dB | zwykła rozmowa |
| ok. 85 dB | ruchliwa ulica; od tego poziomu długotrwała ekspozycja szkodzi słuchowi |
| ok. 100-110 dB | głośny koncert |
| ok. 120-130 dB | próg bólu |
Wartości są orientacyjne - zależą od odległości od źródła.
SPL a odległość
W wolnej przestrzeni poziom dźwięku ze źródła punktowego spada o około 6 dB przy każdym podwojeniu odległości. Dlatego ten sam głośnik daje inny SPL dla słuchacza w pierwszym rzędzie, a inny na końcu sali.
Jak mierzy się SPL
Poziom mierzy się miernikiem poziomu dźwięku (sonometrem). Mierniki mają filtry korekcyjne:
- dB(A) - charakterystyka A, zbliżona do czułości ucha przy cichych dźwiękach; używana przy pomiarach hałasu,
- dB(C) - charakterystyka C, prawie płaska; do pomiaru głośnych dźwięków i niskich częstotliwości,
- dB(Z) lub bez korekcji - wynik nieważony.
W studiu SPL mierzy się przy kalibracji odsłuchu, a w nagłośnieniu - przy ustawianiu systemu i kontroli poziomu na widowni.
SPL a głośność
Ten sam SPL nie zawsze brzmi równie głośno. Ucho jest najbardziej czułe w zakresie kilku kiloherców (ok. 2-5 kHz), a słabiej słyszy bardzo niskie i bardzo wysokie tony. Opisują to krzywe jednakowej głośności.
Na egzaminie
W AUD.09 pada pytanie: który z tonów 40 Hz, 100 Hz, 4000 Hz i 10 000 Hz o tym samym SPL wyda się najgłośniejszy? Odpowiedź: 4000 Hz - leży w zakresie największej czułości słuchu.