Tolerancje wymiarowe
Słownik kwalifikacji BPO.01 - Zarządzanie bezpieczeństwem w środowisku pracy
Tolerancja wymiarowa określa dopuszczalny zakres zmienności wymiaru rzeczywistego elementu. W praktyce oznacza to, że wykonany otwór, wałek lub inny element nie musi mieć idealnie wymiaru nominalnego, ale musi mieścić się między wymiarem granicznym dolnym i górnym.
Podstawowe pojęcia
- Wymiar nominalny – wymiar podany na rysunku, np.
d = 30 mm. - Odchyłka górna – różnica między wymiarem górnym a nominalnym.
- Odchyłka dolna – różnica między wymiarem dolnym a nominalnym.
- Wymiar graniczny górny – największy dopuszczalny wymiar.
- Wymiar graniczny dolny – najmniejszy dopuszczalny wymiar.
Dla otworów stosuje się oznaczenia:
- ES – odchyłka górna otworu,
- EI – odchyłka dolna otworu.
Wzory dla otworu
Jeżeli wymiar nominalny otworu wynosi D, to:
- wymiar graniczny górny:
Dmax = D + ES, - wymiar graniczny dolny:
Dmin = D + EI.
Przykład
Dany jest otwór o średnicy nominalnej:
D = 30 mm
oraz odchyłki:
ES = 0,020 mm,EI = 0,010 mm.
Obliczenia:
Dmax = 30 + 0,020 = 30,020 mm,Dmin = 30 + 0,010 = 30,010 mm.
Granice wymiarowe otworu wynoszą więc od 30,010 mm do 30,020 mm. Jeśli na schemacie litera A oznacza granicę górną, a B granicę dolną, to poprawnie: A = 30,020 mm, B = 30,010 mm.