Materiały niebezpieczne pożarowo na stanowisku pracy
Słownik kwalifikacji BPO.04 - Zarządzanie działaniami ratowniczymi
Materiały niebezpieczne pożarowo to materiały, które łatwo się zapalają, palą się gwałtownie albo mogą same zainicjować pożar lub wybuch - m.in. gazy palne i ciecze palne o temperaturze zapłonu poniżej 55°C. Na stanowisku pracy wolno trzymać ich nie więcej niż dobowe zapotrzebowanie (albo dobową produkcję), a nadmiar przechowuje się w wydzielonym magazynie. Zasady te wynikają z rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
Lista materiałów niebezpiecznych pożarowo
Rozporządzenie wymienia:
- gazy palne,
- ciecze palne o temperaturze zapłonu poniżej 328,15 K (55°C),
- materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne (np. karbid, metale alkaliczne),
- materiały zapalające się samorzutnie na powietrzu,
- materiały wybuchowe i wyroby pirotechniczne,
- materiały ulegające samorzutnemu rozkładowi lub polimeryzacji,
- materiały mające skłonność do samozapalenia (np. szmaty nasączone olejem schnącym),
- inne materiały, jeżeli sposób ich składowania, przetwarzania lub innego wykorzystywania może spowodować powstanie pożaru.
Ostatni punkt jest ważny: o tym, czy materiał jest niebezpieczny, decyduje też sposób użycia. Pył drzewny czy mąka w powietrzu mogą utworzyć mieszaninę wybuchową, choć w worku zachowują się spokojnie.
Ile wolno mieć na stanowisku pracy
Zgodnie z rozporządzeniem w miejscach, w których używa się materiałów niebezpiecznych pożarowo:
- na stanowisku pracy przechowuje się ich ilość nieprzekraczającą dobowego zapotrzebowania albo dobowej produkcji (jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej),
- ilość ponad to przechowuje się w oddzielnym magazynie,
- materiałów tych nie przechowuje się w piwnicach, na poddaszach (strychach), na klatkach schodowych i korytarzach,
- przechowuje się je z uwzględnieniem ich właściwości: w szczelnych opakowaniach, z dala od źródeł ognia i ciepła, oddzielnie od materiałów, z którymi mogą reagować.
Przykład: lakiernia zużywa w ciągu doby 20 l rozpuszczalnika - przy stanowisku może stać najwyżej ta ilość, reszta zapasu tygodniowego trafia do magazynu.
Palny, łatwo zapalny, trudno zapalny
W przepisach budowlanych używa się określeń niepalny, niezapalny, trudno zapalny, łatwo zapalny, którym odpowiadają klasy reakcji na ogień. W skrócie:
- niepalny - nie pali się (stal, beton, cegła, wełna kamienna),
- trudno zapalny - zapala się dopiero przy silnym, dłuższym działaniu ognia i zwykle gaśnie po jego usunięciu,
- łatwo zapalny - zapala się od małego źródła ognia i pali się dalej samodzielnie (papier, tkaniny, wiele tworzyw).
Potoczne „łatwopalny” odpowiada najczęściej materiałowi łatwo zapalnemu. Nie każdy materiał palny jest od razu „niebezpieczny pożarowo” w rozumieniu listy powyżej - drewniany stół jest palny, ale nie trafia na tę listę.
Ciecze palne - granice 21°C i 55°C
Dla cieczy decyduje temperatura zapłonu, czyli najniższa temperatura, w której pary nad cieczą zapalają się od płomienia. Przepisy rozróżniają ciecze o temperaturze zapłonu poniżej 21°C (np. benzyna, aceton) i od 21 do 55°C (np. nafta) - dla obu grup ograniczają ilości przechowywane m.in. w budynkach mieszkalnych i handlowych. Ciecz o temperaturze zapłonu powyżej 55°C (np. olej napędowy w typowym gatunku, oleje maszynowe) nie mieści się w definicji materiału niebezpiecznego pożarowo, choć nadal jest palna.
Na egzaminie
W BPO.04 pytania sprawdzają: które materiały są niebezpieczne pożarowo (np. ulegające samorzutnemu rozkładowi), ile wolno ich mieć na stanowisku (dobowe zapotrzebowanie) i gdzie ich przechowywać nie wolno (piwnice, strychy, klatki schodowe, korytarze).