Wielokrążek

Wielokrążek to układ krążków i liny służący do zmniejszenia siły potrzebnej do podnoszenia lub przesuwania ciężkich elementów. Stosuje się go m.in. w ratownictwie technicznym, wysokościowym i podczas działań związanych z ewakuacją lub stabilizacją ciężkich obiektów.

Przełożenie układu

Oznaczenie np. 1:4 oznacza, że układ daje czterokrotne zmniejszenie siły potrzebnej do podniesienia ciężaru. W idealnym układzie, bez tarcia i strat, siła na linie jest równa:

F = ciężar / przełożenie

Jeżeli element ma masę 120 kg, to jego ciężar przyjmuje się w przybliżeniu jako:

120 kg × 10 N/kg = 1200 N

Dla układu wielokrążka 1:4:

1200 N / 4 = 300 N

Minimalna siła potrzebna do podniesienia elementu wynosi więc 300 N.

Masa a ciężar

W zadaniach egzaminacyjnych często podaje się masę w kilogramach, ale odpowiedzi są w niutonach. Należy wtedy przeliczyć masę na ciężar:

• 1 kg ≈ 10 N,
• 120 kg ≈ 1200 N.

Dokładniej można użyć wartości 9,81 N/kg, ale w zadaniach praktycznych najczęściej stosuje się zaokrąglenie do 10 N/kg.

Ważne założenie

Wynik 300 N dotyczy układu idealnego. W rzeczywistych działaniach występują straty na tarcie w krążkach, ugięciach liny i elementach mocujących, dlatego faktyczna siła może być większa. Podczas działań ratowniczych należy też uwzględniać zapas bezpieczeństwa oraz dopuszczalne obciążenia sprzętu.