Właściwości cieczy
Słownik kwalifikacji BPO.04 - Zarządzanie działaniami ratowniczymi
Ciecz to stan skupienia, w którym substancja ma stałą objętość, ale nie ma własnego kształtu - przyjmuje kształt naczynia, w którym się znajduje. Cząsteczki cieczy są blisko siebie (dlatego ciecz jest prawie nieściśliwa), ale mogą się względem siebie przemieszczać (dlatego ciecz płynie).
Najważniejsze cechy cieczy
- płynność - ciecz przelewa się i rozlewa, zajmując najniżej położone miejsca,
- stała objętość - 1 litr wody pozostaje 1 litrem bez względu na kształt naczynia,
- brak sprężystości postaci - ciecz nie wraca do pierwotnego kształtu, przyjmuje kształt naczynia,
- mała ściśliwość - pod ciśnieniem jej objętość zmienia się bardzo nieznacznie (na tym działa hydraulika),
- swobodna powierzchnia - w spoczynku tworzy poziome lustro cieczy,
- lepkość - opór wewnętrzny przy przepływie; miód i olej są bardziej lepkie niż woda,
- napięcie powierzchniowe - powierzchnia cieczy zachowuje się jak cienka, sprężysta błonka (krople, menisk),
- parowanie - z powierzchni cieczy przez cały czas uwalniają się cząsteczki w postaci pary; im wyższa temperatura, tym szybciej,
- rozszerzalność cieplna - ogrzana ciecz zwiększa objętość.
Ciało stałe, ciecz i gaz - porównanie
| Cecha | Ciało stałe | Ciecz | Gaz |
|---|---|---|---|
| własny kształt | tak | nie | nie |
| stała objętość | tak | tak | nie (zajmuje całe naczynie) |
| ściśliwość | bardzo mała | bardzo mała | duża |
| płynność | nie | tak | tak |
| sprężystość postaci | tak | nie | nie |
Na tej tabeli opiera się pytanie egzaminacyjne: cieczy nie charakteryzuje sprężystość postaci - to cecha ciał stałych.
Ciecze palne - co ważne dla strażaka
W ochronie przeciwpożarowej liczą się parametry, od których zależy, jak łatwo ciecz się zapali:
- temperatura zapłonu - najniższa temperatura, w której pary nad cieczą zapalają się od płomienia; to najważniejszy parametr podziału cieczy palnych,
- temperatura samozapłonu - temperatura, w której pary zapalają się bez płomienia, np. od gorącej powierzchni,
- granice wybuchowości - zakres stężeń par w powietrzu, w którym mieszanina może wybuchnąć,
- gęstość par względem powietrza - pary większości cieczy palnych są cięższe od powietrza i zbierają się nisko, w kanałach i piwnicach,
- rozpuszczalność w wodzie - ciecze rozpuszczalne (alkohole, aceton) niszczą zwykłą pianę, dlatego gasi się je pianami odpornymi na alkohole.
Rozporządzenie o ochronie przeciwpożarowej budynków zalicza do materiałów niebezpiecznych pożarowo ciecze o temperaturze zapłonu poniżej 55°C i osobno traktuje ciecze o temperaturze zapłonu poniżej 21°C oraz od 21 do 55°C. W dawnym podziale na klasy niebezpieczeństwa pożarowego ciecze o temperaturze zapłonu od 21 do 55°C tworzyły II klasę - stąd w zadaniach ciecz o temperaturze zapłonu 40°C należy do II klasy.
Woda jako ciecz gaśnicza
Woda dobrze gasi, bo ma dużą pojemność cieplną i duże ciepło parowania - odbiera dużo ciepła z ogniska. Jest jednak cięższa od większości cieczy palnych, więc podana na płonącą benzynę opada pod nią i nie gasi, a może rozprzestrzenić pożar. Do pożarów cieczy palnych stosuje się więc pianę lub proszek.
Na egzaminie
W BPO.04 typowe pytanie brzmi: „Których właściwości nie charakteryzuje ciecz?” - poprawna odpowiedź to sprężystość postaci. Pojawiają się też pytania o klasę niebezpieczeństwa cieczy na podstawie temperatury zapłonu.