Wybuch typu BLEVE
Słownik kwalifikacji BPO.04 - Zarządzanie działaniami ratowniczymi
Wybuch BLEVE
BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapour Explosion) to wybuch rozprężających się par wrzącej cieczy: zbiornik z cieczą utrzymywaną pod ciśnieniem (najczęściej gazem skroplonym, np. propanem-butanem) pęka, ciśnienie gwałtownie spada, a przegrzana ciecz w ułamku sekundy odparowuje, zwiększając objętość wielokrotnie. Powstaje fala ciśnienia i grad odłamków, a jeśli substancja jest palna - także ogromna kula ognista.
Jak dochodzi do BLEVE - krok po kroku
- Zbiornik zostaje ogrzany - najczęściej przez pożar obok lub pod zbiornikiem (cysterna, butla, zbiornik magazynowy).
- Rośnie temperatura i ciśnienie cieczy. Zawór bezpieczeństwa zaczyna upuszczać parę, ale ciecz dalej się nagrzewa.
- Ścianka nad lustrem cieczy słabnie. Tam, gdzie od wewnątrz jest tylko para, ścianka nie jest chłodzona przez ciecz, szybko się nagrzewa i traci wytrzymałość.
- Zbiornik pęka. Ciśnienie wewnątrz spada niemal natychmiast do atmosferycznego.
- Przegrzana ciecz gwałtownie wrze całą objętością - para rozsadza zbiornik, rozrzucając jego fragmenty na duże odległości.
- Kula ognista - jeśli substancja jest palna, chmura par zapala się od pożaru, tworząc wznoszącą się kulę ognia z bardzo silnym promieniowaniem cieplnym.
BLEVE może zajść także przy zbiornikach z wodą (np. przegrzany kocioł parowy) - wtedy nie ma kuli ognistej, ale fala ciśnienia i odłamki są tak samo groźne.
Dlaczego gaz skroplony jest szczególnie groźny
Propan-butan (LPG) w zbiorniku jest cieczą pod ciśnieniem - w temperaturze otoczenia byłby gazem. Po rozprężeniu każdy litr cieczy daje setki litrów gazu. Pary propanu-butanu są cięższe od powietrza, ścielą się przy ziemi i zbierają w zagłębieniach, a ich mieszanina z powietrzem jest wybuchowa już przy stężeniu ok. 2% objętości.
Zagrożenia przy BLEVE
- fala ciśnienia - niszczy budynki i rani ludzi w pobliżu,
- odłamki zbiornika - mogą zostać wyrzucone na kilkaset metrów, nawet poza strefę widocznego zagrożenia,
- promieniowanie cieplne kuli ognistej - poparzenia i zapalenie materiałów w dużym promieniu,
- pożary wtórne w otoczeniu.
Jak zapobiegać BLEVE w działaniach ratowniczych
- chłodzenie zbiornika dużą ilością wody, zwłaszcza górnej części (strefy fazy gazowej) i miejsc ogrzewanych przez płomienie - najlepiej ze stanowisk osłoniętych lub działek ustawionych na stałe,
- ograniczenie liczby ratowników w strefie zagrożenia i wyznaczenie strefy ewakuacji,
- ewakuacja ludzi z otoczenia,
- jeśli wypływający gaz się pali, zwykle nie gasi się płomienia przed odcięciem wypływu - ugaszony gaz dalej się ulatnia i może utworzyć chmurę wybuchową,
- obserwacja oznak zagrożenia: narastający dźwięk pracy zaworu bezpieczeństwa, odkształcenia i przebarwienia ścianki - to sygnał do natychmiastowego wycofania.
BLEVE a inne wybuchy
Samo pęknięcie zbiornika i gwałtowne odparowanie cieczy to zjawisko fizyczne - nie wymaga reakcji chemicznej. Przy substancji palnej zaraz po nim następuje spalanie (kula ognista), dlatego BLEVE gazu palnego opisuje się jako zjawisko łączące wybuch fizyczny z chemicznym - w kluczu CKE pojawia się określenie „wybuch fizyczno-chemiczny”. Inne zjawiska z pytań to VCE (wybuch chmury par w otwartej przestrzeni - spalanie wybuchowe mieszaniny z powietrzem) oraz wyrzut i wykipienie cieczy palnej ze zbiornika, które dotyczą płonących zbiorników z ropą i jej produktami, a nie gazów skroplonych.
Na egzaminie
- „W czasie pożaru intensywnie podgrzewany jest zbiornik z gazem płynnym propan-butan. Jakie zjawisko może być konsekwencją?” - wybuch typu BLEVE (nie VCE, wyrzut ani wykipienie),
- „gorące” BLEVE grozi, gdy cysterna z gazem skroplonym jest narażona na promieniowanie termiczne działające na płaszcz zbiornika (a nie gdy pęka wskutek zderzenia),
- najważniejsze działanie zapobiegawcze to chłodzenie zbiornika wodą.