Przejdź do głównej treści

Wybuch typu BLEVE

Słownik kwalifikacji BPO.04 - Zarządzanie działaniami ratowniczymi

Wybuch BLEVE

BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapour Explosion) to wybuch rozprężających się par wrzącej cieczy: zbiornik z cieczą utrzymywaną pod ciśnieniem (najczęściej gazem skroplonym, np. propanem-butanem) pęka, ciśnienie gwałtownie spada, a przegrzana ciecz w ułamku sekundy odparowuje, zwiększając objętość wielokrotnie. Powstaje fala ciśnienia i grad odłamków, a jeśli substancja jest palna - także ogromna kula ognista.

Jak dochodzi do BLEVE - krok po kroku

  1. Zbiornik zostaje ogrzany - najczęściej przez pożar obok lub pod zbiornikiem (cysterna, butla, zbiornik magazynowy).
  2. Rośnie temperatura i ciśnienie cieczy. Zawór bezpieczeństwa zaczyna upuszczać parę, ale ciecz dalej się nagrzewa.
  3. Ścianka nad lustrem cieczy słabnie. Tam, gdzie od wewnątrz jest tylko para, ścianka nie jest chłodzona przez ciecz, szybko się nagrzewa i traci wytrzymałość.
  4. Zbiornik pęka. Ciśnienie wewnątrz spada niemal natychmiast do atmosferycznego.
  5. Przegrzana ciecz gwałtownie wrze całą objętością - para rozsadza zbiornik, rozrzucając jego fragmenty na duże odległości.
  6. Kula ognista - jeśli substancja jest palna, chmura par zapala się od pożaru, tworząc wznoszącą się kulę ognia z bardzo silnym promieniowaniem cieplnym.

BLEVE może zajść także przy zbiornikach z wodą (np. przegrzany kocioł parowy) - wtedy nie ma kuli ognistej, ale fala ciśnienia i odłamki są tak samo groźne.

Dlaczego gaz skroplony jest szczególnie groźny

Propan-butan (LPG) w zbiorniku jest cieczą pod ciśnieniem - w temperaturze otoczenia byłby gazem. Po rozprężeniu każdy litr cieczy daje setki litrów gazu. Pary propanu-butanu są cięższe od powietrza, ścielą się przy ziemi i zbierają w zagłębieniach, a ich mieszanina z powietrzem jest wybuchowa już przy stężeniu ok. 2% objętości.

Zagrożenia przy BLEVE

  • fala ciśnienia - niszczy budynki i rani ludzi w pobliżu,
  • odłamki zbiornika - mogą zostać wyrzucone na kilkaset metrów, nawet poza strefę widocznego zagrożenia,
  • promieniowanie cieplne kuli ognistej - poparzenia i zapalenie materiałów w dużym promieniu,
  • pożary wtórne w otoczeniu.

Jak zapobiegać BLEVE w działaniach ratowniczych

  • chłodzenie zbiornika dużą ilością wody, zwłaszcza górnej części (strefy fazy gazowej) i miejsc ogrzewanych przez płomienie - najlepiej ze stanowisk osłoniętych lub działek ustawionych na stałe,
  • ograniczenie liczby ratowników w strefie zagrożenia i wyznaczenie strefy ewakuacji,
  • ewakuacja ludzi z otoczenia,
  • jeśli wypływający gaz się pali, zwykle nie gasi się płomienia przed odcięciem wypływu - ugaszony gaz dalej się ulatnia i może utworzyć chmurę wybuchową,
  • obserwacja oznak zagrożenia: narastający dźwięk pracy zaworu bezpieczeństwa, odkształcenia i przebarwienia ścianki - to sygnał do natychmiastowego wycofania.

BLEVE a inne wybuchy

Samo pęknięcie zbiornika i gwałtowne odparowanie cieczy to zjawisko fizyczne - nie wymaga reakcji chemicznej. Przy substancji palnej zaraz po nim następuje spalanie (kula ognista), dlatego BLEVE gazu palnego opisuje się jako zjawisko łączące wybuch fizyczny z chemicznym - w kluczu CKE pojawia się określenie „wybuch fizyczno-chemiczny”. Inne zjawiska z pytań to VCE (wybuch chmury par w otwartej przestrzeni - spalanie wybuchowe mieszaniny z powietrzem) oraz wyrzut i wykipienie cieczy palnej ze zbiornika, które dotyczą płonących zbiorników z ropą i jej produktami, a nie gazów skroplonych.

Na egzaminie

  • „W czasie pożaru intensywnie podgrzewany jest zbiornik z gazem płynnym propan-butan. Jakie zjawisko może być konsekwencją?” - wybuch typu BLEVE (nie VCE, wyrzut ani wykipienie),
  • „gorące” BLEVE grozi, gdy cysterna z gazem skroplonym jest narażona na promieniowanie termiczne działające na płaszcz zbiornika (a nie gdy pęka wskutek zderzenia),
  • najważniejsze działanie zapobiegawcze to chłodzenie zbiornika wodą.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja