Sworzeń to walcowy element maszynowy stosowany do łączenia części, które mogą wykonywać względem siebie ruch obrotowy lub wahliwy. W maszynach budowlanych i drogowych sworznie występują m.in. w przegubach ramion koparek, ładowarek, równiarek, walców oraz w mocowaniach osprzętu roboczego.
Do czego służy sworzeń?
Sworzeń przenosi obciążenia między połączonymi elementami maszyny. Szczególnie ważne jest to w miejscach, gdzie działają duże siły robocze, np. podczas kopania, podnoszenia, spychania lub zagęszczania. Sworznie mogą przenosić:
- obciążenia ścinające,
- obciążenia zginające,
- naciski powierzchniowe w tulejach,
- siły wynikające z pracy siłowników hydraulicznych.
W pytaniach egzaminacyjnych warto zapamiętać: elementami odpowiedzialnymi za przenoszenie obciążeń zginających pomiędzy różnymi częściami maszyn są sworznie.
Gdzie stosuje się sworznie?
Typowe miejsca zastosowania sworzni to:
- przeguby ramienia koparki,
- połączenie łyżki z ramieniem lub szybkozłączem,
- mocowanie siłowników hydraulicznych,
- połączenia wahliwe w układach roboczych maszyn,
- zawieszenia i mechanizmy skrętne.
Eksploatacja i obsługa
Sworznie pracują najczęściej razem z tulejami ślizgowymi. Aby ograniczyć zużycie, wymagają regularnego smarowania zgodnie z instrukcją obsługi maszyny. Brak smaru powoduje zwiększone tarcie, luzy, hałas, przegrzewanie połączenia i szybsze wybicie otworów montażowych.
Różnica względem innych elementów
- Nity służą głównie do trwałego łączenia elementów.
- Zawory sterują przepływem cieczy lub gazów.
- Cewki są elementami elektromagnetycznymi.
- Sworznie łączą części maszyn i przenoszą duże obciążenia mechaniczne.