Tarcie to opór powstający między stykającymi się powierzchniami podczas ich ruchu lub próby ruchu. W maszynach roboczych tarcie może być zarówno pożądane, jak i niepożądane — zależy to od funkcji danego układu.
Gdzie tarcie jest pożądane?
Tarcie jest potrzebne przede wszystkim tam, gdzie trzeba zatrzymać, spowolnić lub przenieść ruch przez docisk powierzchni. Najważniejszy przykład to:
- hamulce — tarcie między okładziną hamulcową a tarczą lub bębnem zamienia energię ruchu w ciepło i powoduje zatrzymanie maszyny,
- sprzęgła cierne — tarcie umożliwia płynne przekazanie momentu obrotowego,
- niektóre pasy napędowe — tarcie między pasem a kołem pasowym pozwala przenieść napęd.
W pytaniach egzaminacyjnych najczęściej poprawną odpowiedzią na pytanie „gdzie tarcie jest pożądane?” są hamulce.
Gdzie tarcie jest niepożądane?
W wielu układach tarcie powoduje straty energii, nagrzewanie i zużycie części. Dlatego ogranicza się je przez smarowanie. Tarcie jest niepożądane m.in. w:
- łożyskach — powinny umożliwiać lekki obrót wałów,
- przegubach — nadmierne tarcie przyspiesza zużycie sworzni i tulei,
- przekładniach — zbyt duże tarcie zwiększa temperaturę i zużycie kół zębatych.
Zapamiętaj
Hamulce wykorzystują tarcie celowo, aby zatrzymać maszynę. W łożyskach, przegubach i przekładniach tarcie należy ograniczać przez dobór oleju, smaru oraz prawidłową obsługę techniczną.