Pomiar w dwóch położeniach lunety polega na wykonaniu obserwacji teodolitem lub tachimetrem w dwóch ustawieniach: przy kole pionowym po lewej stronie lunety oraz po prawej stronie lunety. W praktyce mówi się często o pomiarze w I i II położeniu lunety.
Po co wykonuje się pomiar w dwóch położeniach?
Celem jest ograniczenie wpływu niektórych błędów instrumentalnych. Jeżeli ten sam kierunek lub kąt zostanie zmierzony w obu położeniach lunety, to część błędów zmienia znak, dzięki czemu można je wyeliminować przez uśrednienie wyników.
Błędy usuwane lub znacznie ograniczane
Pomiar w dwóch położeniach lunety pozwala ograniczyć m.in.:
- błąd kolimacji – związany z nieprostopadłością osi celowej do osi obrotu lunety,
- błąd inklinacji – związany z nieprawidłowym położeniem osi obrotu lunety,
- błąd miejsca zera – szczególnie istotny przy odczytach kąta pionowego.
Błąd, który nie jest usuwany
Pomiar w dwóch położeniach lunety nie usuwa błędu libelli rurkowej. Libella służy do poziomowania instrumentu, a jej błąd powoduje niewłaściwe ustawienie osi pionowej instrumentu. Jeśli teodolit nie jest poprawnie spoziomowany, to zmiana położenia lunety nie skompensuje tego błędu.
Wniosek egzaminacyjny
Jeżeli pytanie dotyczy błędu instrumentalnego teodolitu, który nie jest usuwany przez pomiar kąta w dwóch położeniach lunety, poprawna odpowiedź to: błąd libelli rurkowej.