Przewyższenie to różnica wysokości między dwoma punktami. W niwelacji geometrycznej wyznacza się je na podstawie odczytów z łaty niwelacyjnej: odczytu wstecz oraz odczytu w przód.
Wzór podstawowy
Jeżeli znamy wysokość punktu początkowego i wykonujemy pomiar metodą ze środka, stosujemy zależność:
h = t - p
Gdzie:
- h – przewyższenie między punktami,
- t – odczyt na łacie tylnej, czyli na punkcie o znanej wysokości,
- p – odczyt na łacie przedniej, czyli na punkcie wyznaczanym.
Wysokość punktu wyznaczanego oblicza się ze wzoru:
H₂ = H₁ + h = H₁ + t - p
Interpretacja wyniku
Jeżeli odczyt tylny jest większy od przedniego, przewyższenie jest dodatnie, a punkt wyznaczany leży wyżej. Jeżeli odczyt tylny jest mniejszy od przedniego, przewyższenie jest ujemne, a punkt wyznaczany leży niżej.
Przykład
Dane:
- wysokość punktu RpA: 125,500 m,
- odczyt tylny: t = 1500 mm = 1,500 m,
- odczyt przedni: p = 0500 mm = 0,500 m.
Obliczenie:
h = 1,500 - 0,500 = 1,000 m
H = 125,500 + 1,000 = 126,500 m
Punkt wyznaczany ma więc wysokość 126,500 m.
Typowy błąd egzaminacyjny
Najczęstszy błąd to potraktowanie odczytów 1500 i 0500 jako metrów zamiast milimetrów. W niwelacji odczyty z łaty zwykle zapisuje się w milimetrach, czyli 1500 oznacza 1,500 m.