Wysokość osi celowej to wysokość poziomej linii celowania instrumentu nad przyjętym poziomem odniesienia, najczęściej nad poziomem morza. W niwelacji oznacza się ją często jako wysokość horyzontu instrumentu.
Jeżeli instrument ustawiono nad punktem o znanej wysokości, wysokość osi celowej oblicza się ze wzoru:
HOC = Hst + i
Gdzie:
- HOC - wysokość osi celowej,
- Hst - wysokość stanowiska lub miejsca pomiarowego,
- i - wysokość instrumentu nad punktem stanowiska.
Obliczanie wysokości punktu
Jeżeli na łacie ustawionej na wyznaczanym punkcie wykonano odczyt kreski centralnej s, to wysokość punktu wynosi:
HP = HOC - s
czyli:
HP = Hst + i - s
Ważne jest zachowanie tych samych jednostek. Odczyt łaty podany jako 1150 oznacza zwykle 1150 mm = 1,150 m.
Przykład
Dane:
- Hst = 200,66 m,
- i = 1,55 m,
- s = 1,150 m.
Obliczenie:
HP = 200,66 + 1,55 - 1,150 = 201,06 m
Typowy błąd
Najczęstszy błąd to dodanie odczytu z łaty zamiast jego odjęcia. Odczyt na łacie oznacza odległość od punktu do osi celowej, dlatego odejmuje się go od wysokości osi celowej.