Pytania pomocnicze - BUD.21

Po nasypowym korpusie z gruntu, szerokiej podstawie, nachylonych skarpach oraz obecności wody po stronie odwodnej. Często widoczne są też umocnienia skarp, np. narzut kamienny.

Zapora ziemna piętrzy wodę i tworzy zbiornik, natomiast wał przeciwpowodziowy ma głównie chronić teren przed zalaniem. Wał zwykle nie pracuje stale jako budowla piętrząca.

NPP oznacza normalny poziom piętrzenia, czyli typowy eksploatacyjny poziom wody utrzymywany przy budowli piętrzącej.

Narzut kamienny zabezpiecza skarpę przed rozmywaniem przez fale, prąd wody i opady. Stosuje się go szczególnie po stronie odwodnej.

Oznacza proporcję pionu do poziomu: na 1 jednostkę wysokości przypadają 3 jednostki długości poziomej. Im większa druga liczba, tym skarpa jest łagodniejsza.

Szeroka podstawa zwiększa stateczność budowli i ogranicza ryzyko osuwania się skarp. Pomaga też bezpiecznie przenosić obciążenia na podłoże.

Jaz jest budowlą piętrzącą najczęściej w korycie rzeki i służy do regulacji poziomu wody. Zapora ziemna jest dużą budowlą nasypową, która zamyka dolinę lub ciek i tworzy zbiornik.

Wały przeciwpowodziowe służą do ochrony terenów przed zalaniem podczas wezbrań rzek lub powodzi. Są barierą oddzielającą wodę od obszarów zagrożonych.

Wyróżnia się cztery klasy wałów przeciwpowodziowych: I, II, III i IV. Klasa I oznacza najwyższą rangę ochrony.

Największy obszar chronią wały przeciwpowodziowe I klasy. Jest to najwyższa klasa wałów.

Najniższą klasą jest IV klasa wałów przeciwpowodziowych. Dotyczy ona obiektów o najmniejszym znaczeniu ochronnym.

Klasa wału określa znaczenie obiektu i wpływa na wymagania projektowe, wykonawcze oraz eksploatacyjne. Wyższa klasa oznacza większą odpowiedzialność za bezpieczeństwo chronionego terenu.

Należy pamiętać, że I klasa jest najwyższa, a IV klasa najniższa. Im niższy numer klasy, tym większe znaczenie wału.

Próg wodny służy głównie do zmniejszenia zbyt dużego spadku podłużnego cieku, ograniczenia erozji dennej i stabilizacji dna koryta.

Jest to niska budowla poprzeczna w korycie, przez którą przelewa się woda, często tworząc niewielki spad lub spienienie poniżej obiektu.

Próg wodny reguluje spadek i energię przepływu wody, natomiast przepławka służy do umożliwienia rybom migracji w górę lub w dół cieku.

Powoduje zwiększenie prędkości przepływu wody, co może prowadzić do erozji dna, rozmywania koryta i uszkadzania budowli wodnych.

Mogą być wykonywane z kamienia, betonu, drewna, narzutu kamiennego lub koszy siatkowo-kamiennych, czyli gabionów.

Nie jest to jego główne przeznaczenie. Umocnienie skarp zabezpiecza brzegi, a próg wodny stabilizuje dno i zmniejsza spadek cieku.

Energia przepływu jest częściowo rozpraszana, często przez spienienie i turbulencje, co ogranicza niszczące działanie wody na dalszym odcinku koryta.

Zawór zwrotny zapobiega cofaniu się wody w przewodach. Chroni instalację i urządzenia, np. pompy, przed przepływem w niewłaściwym kierunku.

Przy prawidłowym kierunku przepływu medium otwiera zawór. Przy przepływie odwrotnym element zamykający samoczynnie zamyka przewód.

Montuje się je m.in. za pompami, w instalacjach wodociągowych, kanalizacyjnych i w przepompowniach. Ich zadaniem jest zabezpieczenie przed cofką medium.

Zawór zwrotny działa samoczynnie i reaguje na kierunek przepływu. Zawór odcinający służy do ręcznego lub sterowanego zamykania i otwierania przepływu.

Może powodować uszkodzenie pomp, zanieczyszczenie wody, zalanie pomieszczeń lub nieprawidłową pracę całej instalacji.

Kosz ssawny montuje się na końcu przewodu ssawnego, aby zatrzymywać większe zanieczyszczenia. Może zawierać zawór stopowy, ale sam termin „kosz ssawny” nie oznacza ogólnie urządzenia przepuszczającego wodę tylko w jednym kierunku.

Spulchnienie oznacza zwiększenie objętości gruntu po jego odspojeniu z wykopu. Grunt traci naturalne zagęszczenie i zajmuje więcej miejsca.

Objętość oblicza się jako iloczyn długości, szerokości i głębokości: 10 × 10 × 1 = 100 m³.

Należy pomnożyć objętość gruntu rodzimego przez współczynnik 1 + s/100, gdzie s to procent spulchnienia.

Po wydobyciu grunt zostaje rozluźniony, pojawiają się w nim dodatkowe przestrzenie powietrzne. Dlatego ta sama masa gruntu zajmuje większą objętość.

Przy spulchnieniu 5% objętość wynosi 105 m³, a przy spulchnieniu 15% wynosi 115 m³. Zakres objętości to 105–115 m³.

Pozwala określić potrzebną powierzchnię odkładu, liczbę kursów transportowych oraz koszty wywozu urobku. Jest ważna przy organizacji robót ziemnych.

Ponieważ takie cieki są zwykle płytkie i mają zmienne przepływy. Pobór przez dno pozwala chronić ujęcie przed lodem, zanieczyszczeniami pływającymi i uszkodzeniami.

Woda przechodzi przez warstwę filtracyjną dna, np. żwir lub piasek, zanim trafi do drenu. Dzięki temu zatrzymywana jest część zawiesin i większych zanieczyszczeń.

Ujęcie denne pobiera wodę przez elementy umieszczone w dnie cieku. Ujęcie brzegowe pobiera wodę z rejonu brzegu, zwykle z większych rzek lub cieków o stabilniejszych warunkach.

Najczęstsze problemy to zamulanie, kolmatacja warstwy filtracyjnej i zatykanie drenażu. Dlatego ważna jest właściwa konstrukcja i okresowa kontrola ujęcia.

Ujęcia wieżowe stosuje się najczęściej w zbiornikach wodnych, gdzie można pobierać wodę z różnych głębokości. W potokach i małych rzekach takie rozwiązanie byłoby niepraktyczne.

Chroni drenaż przed bezpośrednim napływem rumowiska i działa jako filtr wstępny. Poprawia też równomierność dopływu wody do elementów pobierających.

Ponieważ ujęcie poziome zbiera wodę z większej powierzchni warstwy wodonośnej. Przy małej miąższości pobór punktowy, np. studnią wierconą, może być mało wydajny.

Zwierciadło wody gruntowej to poziom, na którym grunt jest nasycony wodą. Może występować płytko pod powierzchnią terenu albo na większej głębokości.

Miąższość warstwy wodonośnej to jej grubość, czyli pionowy wymiar warstwy gruntu lub skały zdolnej do magazynowania i przewodzenia wody.

Ujęcie poziome pobiera wodę przez elementy ułożone poziomo, np. dreny. Studnia wiercona pobiera wodę pionowo z określonej głębokości.

Najczęściej są to dreny lub rury perforowane, obsypka filtracyjna, studnia zbiorcza oraz przewody odprowadzające wodę.

Studnie wiercone stosuje się głównie wtedy, gdy warstwa wodonośna zalega głębiej i ma odpowiednią miąższość oraz wydajność.

Wody podziemne mają zwykle mało tlenu, dlatego żelazo i mangan mogą występować w nich w formach rozpuszczonych. Po kontakcie z tlenem związki te wytrącają się jako osady.

Aerator napowietrza wodę, czyli doprowadza do niej tlen. Umożliwia to utlenienie rozpuszczonych związków żelaza i manganu do form, które można odfiltrować.

Po napowietrzeniu związki żelaza i manganu wytrącają się w postaci drobnych cząstek. Filtr zatrzymuje te cząstki i klaruje wodę.

Sita zatrzymują głównie większe zanieczyszczenia mechaniczne. Nie usuwają skutecznie rozpuszczonych związków żelaza i manganu.

Zwykle nie. Osadniki mogą wspomagać usuwanie większych zawiesin, ale podstawowym urządzeniem zatrzymującym wytrącone związki żelaza i manganu są filtry.

Może powodować brunatne lub czarne osady, przebarwienia armatury i prania, pogorszenie smaku oraz zapachu wody. Może też sprzyjać zarastaniu przewodów instalacyjnych.

Na złożu filtracyjnym gromadzą się zatrzymane osady żelaza, manganu i zawiesin. Płukanie przywraca drożność filtra i skuteczność oczyszczania.

Dezynfekcja wody polega na niszczeniu lub unieszkodliwianiu drobnoustrojów chorobotwórczych. Jej celem jest uzyskanie wody bezpiecznej dla ludzi.

Chlor i jego związki są tanie, łatwo dostępne i proste w dozowaniu. Instalacje do chlorowania są mniej kosztowne niż urządzenia do UV lub ozonowania.

Chlor resztkowy to niewielka ilość aktywnego chloru pozostająca w wodzie po dezynfekcji. Zabezpiecza wodę przed wtórnym skażeniem w sieci wodociągowej.

Promieniowanie UV dezynfekuje wodę tylko w miejscu naświetlania i nie pozostawia zabezpieczenia w sieci. Chlorowanie pozostawia chlor resztkowy, który działa także podczas przesyłu wody.

Ozonowanie wymaga specjalistycznych generatorów ozonu i większych nakładów energetycznych. Jest skuteczne, ale droższe i bardziej złożone technologicznie niż chlorowanie.

Może powodować charakterystyczny smak i zapach wody. Przy nieprawidłowym prowadzeniu procesu mogą też powstawać niepożądane produkty uboczne chlorowania.

Polega na nagrzaniu końców dwóch rur, a następnie dociśnięciu ich do siebie. Po ostygnięciu tworzy się trwałe i szczelne połączenie.

PVC nie jest typowym materiałem przeznaczonym do zgrzewania czołowego w instalacjach rurowych. Rury PVC łączy się najczęściej kielichowo z uszczelką lub przez klejenie.

Najczęściej zgrzewa się rury z polietylenu PE, polipropylenu PP oraz polibutylenu PB. Są to tworzywa termoplastyczne dobrze nadające się do tej metody.

Zgrzewanie wykorzystuje temperaturę i docisk do połączenia uplastycznionych końców rur. Klejenie polega na użyciu kleju lub rozpuszczalnika, który tworzy połączenie chemiczne między elementami.

Najważniejsze są: czystość końców rur, osiowe ustawienie elementów, właściwa temperatura płyty grzewczej, czas nagrzewania i odpowiedni docisk.

Stosuje się je m.in. w sieciach wodociągowych, kanalizacyjnych ciśnieniowych, gazowych i przemysłowych. Szczególnie często dotyczy to rur PE.