Skala rysunku technicznego
Słownik kwalifikacji BUD.34 - Planowanie i wykonywanie poszczególnych etapów wykończenia wnętrz
Skala rysunku to stosunek wymiaru liniowego przedmiotu na rysunku do jego wymiaru rzeczywistego. Zapis 1:50 oznacza, że 1 cm na rysunku odpowiada 50 cm w rzeczywistości, a 2:1 - że rysunek jest dwa razy większy od przedmiotu.
Rodzaje skal
| Rodzaj | Zapis | Kiedy się stosuje |
|---|---|---|
| naturalna | 1:1 | przedmiot rysuje się w rzeczywistej wielkości |
| zmniejszająca | 1:2, 1:5, 1:10, 1:20, 1:50, 1:100, 1:200, 1:500, 1:1000 | przedmioty większe niż arkusz: budynki, maszyny, teren |
| zwiększająca | 2:1, 5:1, 10:1, 20:1, 50:1 | drobne elementy: części maszyn, detale |
Zalecane wartości skal pochodzą z szeregu 1, 2, 5 i ich wielokrotności dziesiętnych - dlatego nie stosuje się np. skali 1:30 czy 1:40 bez potrzeby.
Typowe skale w rysunku budowlanym
- 1:500, 1:1000 - plan zagospodarowania działki, mapy,
- 1:100 - rzuty i przekroje całego budynku w projekcie,
- 1:50 - rzuty i przekroje w projekcie wykonawczym, rysunki wykończeniowe,
- 1:20, 1:10, 1:5 - detale (np. połączenia, obróbki, schody),
- 1:1 - detale w rzeczywistej wielkości, profile.
Przeliczanie
Wymiar rzeczywisty z rysunku w skali zmniejszającej 1:M:
[ L_{rz} = L_{rys} \cdot M ]
Wymiar na rysunku z wymiaru rzeczywistego:
[ L_{rys} = \frac{L_{rz}}{M} ]
Przykład 1: w skali 1:50 otwór drzwiowy na rysunku ma 18 mm. ( 18 \cdot 50 = 900 ) mm = 90 cm.
Przykład 2: ścianę długości 6,00 m trzeba narysować w skali 1:100. ( 600 \text{ cm} / 100 = 6 ) cm na rysunku.
Przykład 3: element 4 mm w skali 5:1 ma na rysunku ( 4 \cdot 5 = 20 ) mm.
Ważne zasady
- Wymiary wpisuje się zawsze rzeczywiste, niezależnie od skali rysunku.
- Skalę główną podaje się w tabliczce rysunkowej, a skalę szczegółu - przy jego oznaczeniu, np. „A (1:5)”.
- Skala dotyczy wymiarów liniowych; powierzchnia zmienia się z kwadratem skali (w skali 1:100 1 cm² rysunku to 1 m² w rzeczywistości).
Typowe błędy
- dzielenie zamiast mnożenia przy obliczaniu wymiaru rzeczywistego,
- brak zamiany jednostek (mm, cm, m),
- odwrócenie znaczenia skali powiększającej i zmniejszającej.
Na egzaminie
W BUD.34 zadanie podaje wymiar zmierzony na rysunku i skalę, a w odpowiedziach wymiar rzeczywisty w innej jednostce. Najpierw pomnóż przez mianownik skali, potem przelicz jednostki.