Acetylen w butlach
Słownik kwalifikacji CHM.02 - Eksploatacja maszyn i urządzeń przemysłu chemicznego
Acetylen (etyn, C₂H₂) jest przechowywany w stalowych butlach jako gaz rozpuszczony w acetonie, który nasącza masę porowatą wypełniającą całe wnętrze butli. Nie przechowuje się go jako gazu sprężonego ani skroplonego, bo pod ciśnieniem acetylen może ulec wybuchowemu rozkładowi.
Hasło do krzyżówki: rozpuszczalnik w butli acetylenowej to aceton - najprostszy keton (propanon, CH₃COCH₃).
Dlaczego acetylenu nie można po prostu sprężyć
Acetylen jest związkiem nietrwałym: jego cząsteczka może się rozłożyć na węgiel i wodór z wydzieleniem dużej ilości ciepła, nawet bez udziału tlenu. Ryzyko rozkładu rośnie wraz z ciśnieniem i temperaturą, dlatego czysty gazowy acetylen pod wysokim ciśnieniem jest niebezpieczny, a skroplony - jeszcze bardziej. Rozwiązaniem jest rozpuszczenie: aceton rozpuszcza bardzo dużo acetylenu, a w roztworze gaz jest bezpieczny.
Budowa butli acetylenowej
- stalowy płaszcz butli z zaworem,
- masa porowata wypełniająca wnętrze - dzieli przestrzeń na bardzo drobne pory, w których rozkład acetylenu nie może się rozprzestrzenić,
- aceton wchłonięty w masę porowatą (w części butli stosuje się zamiast niego dimetyloformamid, DMF),
- acetylen rozpuszczony w acetonie.
Przy poborze gazu ciśnienie w butli spada, a z roztworu uwalniają się kolejne porcje acetylenu. Butlę oznacza się kasztanowym kolorem kołpaka.
Zasady eksploatacji
- Butla z acetylenem musi stać pionowo (najwyżej lekko pochylona) - leżąca przy poborze wypuszcza aceton.
- Gazu nie pobiera się zbyt szybko - przy dużym poborze butla wychładza się i porywa aceton; przy dużym zapotrzebowaniu łączy się kilka butli.
- Butle chroni się przed nagrzaniem, uderzeniem i upadkiem, przypina łańcuchem do ściany lub wózka.
- Armatura do acetylenu nie może być z miedzi ani stopów o dużej zawartości miedzi, bo acetylen tworzy z nią wybuchowe acetylenki.
- Przy palniku stosuje się bezpieczniki przed cofnięciem płomienia.
Zastosowanie acetylenu
- spawanie i cięcie gazowe - płomień acetylenowo-tlenowy ma temperaturę ponad 3000 °C,
- surowiec w syntezie organicznej (dawniej m.in. do produkcji chlorku winylu i aldehydu octowego),
- lutowanie twarde i podgrzewanie metali.
Na egzaminie
W jakiej postaci acetylen jest przechowywany w stalowych butlach pod ciśnieniem? - jako gaz rozpuszczony w acetonie. Błędne odpowiedzi: gaz sprężony, gaz skroplony, gaz rozpuszczony w wodzie (acetylen jest w wodzie słabo rozpuszczalny).