Roztwór nasycony
Słownik kwalifikacji CHM.02 - Eksploatacja maszyn i urządzeń przemysłu chemicznego
Roztwór nasycony to roztwór, w którym w danej temperaturze rozpuszczono największą możliwą ilość substancji - kolejna porcja już się nie rozpuści i opadnie na dno. Roztwór jest nasycony wtedy, gdy pozostaje w równowadze z nierozpuszczonym osadem tej substancji.
Nasycony, nienasycony, przesycony
| Roztwór | Ile substancji zawiera | Co się dzieje po dodaniu kryształka |
|---|---|---|
| nienasycony | mniej, niż wynosi rozpuszczalność | kryształek się rozpuszcza |
| nasycony | dokładnie tyle, ile wynosi rozpuszczalność | kryształek się nie rozpuszcza |
| przesycony | więcej, niż wynosi rozpuszczalność (stan nietrwały) | z roztworu wypada nadmiar kryształów |
Rozpuszczalność
Ilość substancji w roztworze nasyconym opisuje rozpuszczalność - zwykle podaje się ją w gramach substancji na 100 g wody w danej temperaturze. Dla większości soli stałych rozpuszczalność rośnie z temperaturą (np. KNO₃ bardzo silnie, NaCl prawie wcale), a dla gazów maleje. Dlatego:
- roztwór nasycony w niskiej temperaturze po ogrzaniu staje się nienasycony - można w nim rozpuścić więcej substancji,
- gorący roztwór nasycony po ochłodzeniu wydziela kryształy - na tym polega krystalizacja.
Stężenie procentowe roztworu nasyconego wynika z rozpuszczalności (R):
[ C_p = \frac{R}{100 + R} \cdot 100\% ]
Przykład 1 - stężenie
250 g soli rozpuszczono w 1000 g wody i otrzymano roztwór nasycony. Masa roztworu to 1250 g, więc:
[ C_p = \frac{250}{1250} \cdot 100\% = 20\% ]
Słowo „nasycony” nie zmienia sposobu liczenia - liczy się masa substancji rozpuszczonej i masa całego roztworu. Trzeba tylko uważać, czy część substancji nie została na dnie jako osad (wtedy nie wchodzi do masy roztworu).
Przykład 2 - do jakiej temperatury ochłodzić
60 kg KCl rozpuszczono w 150 kg wody w 90 °C. Na 100 g wody przypada ( \frac{60}{150} \cdot 100 = 40 ) g KCl. W tabeli rozpuszczalności KCl wartość 40 g/100 g wody odpowiada 40 °C - po ochłodzeniu do tej temperatury roztwór będzie nasycony, a KCl jeszcze się nie wytrąci.
Przykład 3 - ile soli dosypać
120 kg nasyconego roztworu KNO₃ w 10 °C (rozpuszczalność ok. 20 g/100 g wody) ma być nasycony w 60 °C (ok. 110 g/100 g wody). W 120 kg roztworu jest 100 kg wody i 20 kg soli. W 60 °C te 100 kg wody rozpuści 110 kg soli, więc trzeba dodać ( 110 - 20 = 90 ) kg KNO₃.
Gdzie się to wykorzystuje
Roztwory nasycone są podstawą krystalizacji w przemyśle chemicznym (np. gorący roztwór nasycony wtryskiwany od góry do krystalizatora wieżowego), oczyszczania substancji przez rekrystalizację oraz przygotowania np. wody wapiennej - nasyconego roztworu Ca(OH)₂.