Wykres zależności wielkości procesowych
Słownik kwalifikacji CHM.02 - Eksploatacja maszyn i urządzeń przemysłu chemicznego
W dokumentacji procesu chemicznego często przedstawia się zależności między mierzonymi wielkościami, np. temperaturą, ciśnieniem, stężeniem, czasem lub wydajnością. Poprawny wykres musi mieć właściwie dobrany układ osi.
Zasada doboru osi
Jeżeli zapisujemy zależność w postaci:
y = f(x)
to:
- na osi poziomej X umieszcza się wielkość niezależną, czyli tę, od której coś zależy,
- na osi pionowej Y umieszcza się wielkość zależną, czyli wynik obserwowany lub mierzony.
Przykład: jeśli badamy, jak ciśnienie zmienia się wraz z temperaturą, zapisujemy:
p = f(T)
Oznacza to, że:
- temperatura T powinna być na osi poziomej X,
- ciśnienie p powinno być na osi pionowej Y.
Przykład z procesu w reaktorze
Jeżeli przeprowadzono monitoring ciśnienia w reaktorze w zależności od temperatury reakcji, wykres powinien pokazywać, jak zmienia się ciśnienie przy różnych temperaturach. Poprawny opis osi to np.:
- oś X: temperatura reakcji T [°C],
- oś Y: ciśnienie p [MPa] lub [kPa].
Typowy błąd
Częsty błąd polega na zamianie osi, czyli umieszczeniu ciśnienia na osi X, a temperatury na osi Y. Taki wykres przedstawiałby zależność temperatury od ciśnienia, a nie ciśnienia od temperatury.
Znaczenie w dokumentacji procesu
Poprawne wykonanie wykresu jest ważne, ponieważ ułatwia ocenę bezpieczeństwa i przebiegu procesu. W reaktorach wzrost temperatury może powodować wzrost ciśnienia, dlatego taka zależność jest istotna przy kontroli procesu i zapobieganiu przekroczeniu dopuszczalnych parametrów pracy.