Zatarcie powierzchni tocznych

Zatarcie powierzchni tocznych to uszkodzenie elementów współpracujących w ruchu tocznym lub toczno-ślizgowym, np. bieżni i elementów tocznych łożysk. Powstaje, gdy między powierzchniami zanika prawidłowy film smarny, a metal zaczyna intensywnie trzeć o metal.

Jak rozpoznać zatarcie?

Na szkicu poglądowym zatarcie zwykle przedstawia się jako:
- rozmazane, poszarpane smugi na powierzchni,
- ślady zgodne z kierunkiem ruchu elementów,
- miejscowe wyrwania materiału,
- matowe lub przebarwione pola od przegrzania,
- powierzchnię wyglądającą jak „przyklejona” i później rozerwana.

Nie należy mylić zatarcia z regularnym zużyciem, które jest bardziej równomierne, ani z wżerami zmęczeniowymi, które mają postać punktowych ubytków lub łuszczenia.

Najczęstsze przyczyny

Do zatarcia prowadzą głównie:
- niedostateczne smarowanie,
- zastosowanie niewłaściwego smaru lub oleju,
- zanieczyszczenia w środku smarnym,
- przeciążenie mechaniczne,
- zbyt wysoka temperatura pracy,
- nieprawidłowy montaż łożyska lub elementu tocznego.

Znaczenie eksploatacyjne

Zatarcie jest poważnym sygnałem awarii. Może prowadzić do gwałtownego wzrostu temperatury, hałasu, drgań, zwiększonego poboru mocy, a nawet unieruchomienia maszyny. W eksploatacji maszyn przemysłu chemicznego kontrola smarowania i stanu powierzchni tocznych jest ważna, ponieważ awaria łożyska może zatrzymać pompę, mieszadło, przenośnik lub wentylator.

Profilaktyka

Aby ograniczyć ryzyko zatarcia, należy utrzymywać właściwy poziom i jakość smaru, przestrzegać harmonogramu konserwacji, kontrolować temperaturę pracy oraz reagować na nietypowy hałas i drgania maszyny.