Cylinder miarowy
Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych
Cylinder miarowy służy do odmierzania objętości cieczy z umiarkowaną dokładnością - gdy potrzeba np. „około 50 cm³” wody, rozpuszczalnika albo odczynnika. To wysokie, wąskie naczynie z podziałką i stopką, wykonane ze szkła lub tworzywa, zwykle o pojemności od 10 do 1000 cm³.
Zastosowanie w laboratorium
- odmierzanie cieczy, gdy wymagana dokładność jest umiarkowana (słowo „około” w przepisie),
- dodawanie rozpuszczalnika lub wody destylowanej do próbki,
- przygotowanie roztworów pomocniczych i rozcieńczeń, które nie muszą mieć dokładnie znanego stężenia,
- odmierzanie odczynników do reakcji, np. kwasu do zakwaszenia roztworu przed miareczkowaniem.
Do odmierzania objętości cieczy z dokładnością analityczną cylinder się nie nadaje - wtedy używa się pipety, biurety lub kolby miarowej.
Cylinder a inne szkło miarowe
| Naczynie | Do czego | Dokładność |
|---|---|---|
| zlewka | mieszanie, ogrzewanie; podziałka tylko orientacyjna | najmniejsza |
| cylinder miarowy | odmierzanie cieczy, objętość przybliżona | umiarkowana |
| pipeta jednomiarowa | przeniesienie dokładnie jednej objętości | duża |
| pipeta wielomiarowa | przeniesienie różnych objętości | duża |
| biureta | miareczkowanie, dozowanie zmiennej objętości | duża |
| kolba miarowa | przygotowanie roztworu o dokładnej objętości | duża |
Cylinder jest więc dokładniejszy od zlewki i kolby stożkowej, ale mniej dokładny od pipety, biurety i kolby miarowej.
Jak odczytać objętość
- Ustaw cylinder na poziomej powierzchni.
- Oko ustaw na wysokości menisku, żeby uniknąć błędu paralaksy.
- Dla cieczy przezroczystych odczytuj dolny menisk, dla nieprzezroczystych i silnie zabarwionych - górny.
- Ciecz dolewaj powoli, ostatnie mililitry - kroplami.
Cylindry są zwykle kalibrowane „na wlew” (oznaczenie In), czyli podziałka mówi, ile cieczy jest w środku. Po wylaniu część cieczy zostaje na ściankach, co jest jednym z powodów mniejszej dokładności.
Typowe błędy
- użycie cylindra tam, gdzie przepis wymaga dokładnej objętości (np. próbki do analizy),
- odczyt z góry lub z dołu zamiast na wysokości oka,
- odmierzanie gorących cieczy - podziałkę wyznaczono dla temperatury podanej na naczyniu (zwykle 20°C),
- odmierzanie bardzo małej objętości w dużym cylindrze.
Na egzaminie
W CHM.03 pytanie zwykle brzmi: czym odmierzyć „około 50 cm³ wody destylowanej”. Odpowiedź: cylindrem miarowym, bo słowo „około” nie wymaga dokładności pipety ani kolby miarowej. Zdanie „do odmierzania objętości cieczy stosuje się cylindry miarowe” jest prawdziwe.