Dekantacja
Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych
Dekantacja to metoda rozdzielania mieszaniny cieczy i ciała stałego, polegająca na zlaniu cieczy znad osadu, który wcześniej opadł na dno naczynia. Osad zostaje w naczyniu, a klarowna ciecz przechodzi do innego naczynia.
Na czym polega dekantacja
Dekantacja wykorzystuje to, że cięższe cząstki ciała stałego same opadają na dno pod wpływem siły ciężkości (sedymentacja). Przebieg:
- Odstaw zawiesinę i poczekaj, aż osad opadnie, a ciecz nad nim się sklaruje.
- Ostrożnie przechyl naczynie, nie wstrząsając nim.
- Zlewaj ciecz powoli, najlepiej po bagietce, która kieruje strumień do drugiego naczynia.
- Przerwij zlewanie, zanim do strumienia zacznie przedostawać się osad.
Dekantacja a inne metody rozdzielania
| Metoda | Na czym polega | Kiedy stosować |
|---|---|---|
| sedymentacja | samo opadanie cząstek na dno | pierwszy etap przed dekantacją |
| dekantacja | zlanie cieczy znad osadu | osad ciężki, dobrze opadający |
| sączenie (filtracja) | przepuszczenie mieszaniny przez sączek | osad drobny, potrzebne dokładne oddzielenie |
| wirowanie | przyspieszenie opadania osadu w wirówce | cząstki bardzo drobne, wolno opadające |
| odparowanie | usunięcie cieczy przez przejście w parę | odzyskanie substancji rozpuszczonej |
| destylacja | odparowanie i skroplenie cieczy | rozdzielanie cieczy o różnych temperaturach wrzenia |
Dekantacja jest szybka i prosta, ale mniej dokładna niż sączenie: część cieczy zostaje z osadem, a drobne cząstki mogą przejść do zlewanej cieczy.
Przemywanie dekantacyjne
W analizie wagowej i preparatyce osad często przemywa się przez dekantację: zlewa się ciecz znad osadu, dodaje porcję cieczy przemywającej, miesza, czeka na opadnięcie osadu i znów zlewa. Kilka takich powtórzeń usuwa zanieczyszczenia, a ciecz nad osadem przelewa się zwykle przez sączek, żeby nie stracić drobnych cząstek. Dopiero na końcu przenosi się osad na sączek.
Przykłady
- zlewanie wody znad piasku lub mułu,
- oddzielanie roztworu znad kryształów po krystalizacji,
- wstępne oddzielanie osadu po strąceniu, przed sączeniem,
- poza laboratorium: zlewanie wina znad osadu.
Najczęstsze pomyłki
- mylenie dekantacji z sedymentacją - sedymentacja to tylko opadanie osadu, dekantacja to zlanie cieczy,
- mylenie z odparowaniem - przy dekantacji ciecz nie zmienia stanu skupienia,
- zlewanie zawiesiny przed opadnięciem osadu.
Na egzaminie
W CHM.03 trzeba rozpoznać dekantację na rysunku albo z opisu czynności. Jeśli opis mówi o zlaniu cieczy znad osadu, odpowiedzią jest dekantacja.