Przejdź do głównej treści

Ekstrakcja

Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych

Ekstrakcja to metoda rozdzielania i izolowania substancji, w której wybrany składnik mieszaniny (stałej albo ciekłej) przechodzi do rozpuszczalnika, w którym rozpuszcza się lepiej niż pozostałe składniki. Wykorzystuje się różnice w rozpuszczalności - np. jod z roztworu wodnego przechodzi do rozpuszczalnika organicznego, a kofeina z liści herbaty do gorącej wody.

Rodzaje ekstrakcji

RodzajNa czym polegaSprzęt
ciecz-cieczskładnik przechodzi z jednej cieczy do drugiej, niemieszającej się z nią (np. z wody do eteru)rozdzielacz (gruszkowy, cylindryczny)
ciało stałe-ciecz (ługowanie)rozpuszczalnik wymywa składnik z próbki stałejzlewka, kolba, aparat Soxhleta
okresowajednorazowe zetknięcie faz, potem ich rozdzielenie; można ją powtarzaćrozdzielacz
ciągłaświeży rozpuszczalnik krąży przez próbkę automatycznieaparat Soxhleta

Ekstrakcja w rozdzielaczu

  1. Roztwór i rozpuszczalnik ekstrahujący wlewa się do rozdzielacza (najwyżej do ok. 2/3 objętości).
  2. Rozdzielacz zamyka się korkiem i wytrząsa, co pewien czas odpowietrzając go przez kranik skierowany w bok, z dala od ludzi.
  3. Rozdzielacz zawiesza się w statywie, zdejmuje korek i czeka, aż warstwy się rozdzielą.
  4. Dolną warstwę spuszcza się kranikiem, górną wylewa górnym otworem.

Która warstwa jest na dole, zależy od gęstości: chloroform i dichlorometan opadają pod wodę, a eter dietylowy i heksan zostają nad nią.

Aparat Soxhleta

Służy do ciągłej ekstrakcji ciało stałe-ciecz (ługowania). Składa się z kolby z rozpuszczalnikiem, ekstraktora z gilzą z próbką i rurką syfonową oraz chłodnicy zwrotnej. Pary rozpuszczalnika skraplają się w chłodnicy i kapią na próbkę; gdy ekstraktor się napełni, roztwór przelewa się przez rurkę syfonową z powrotem do kolby. Cykl powtarza się wiele razy, a ekstrakt gromadzi się w kolbie. Typowy przykład: oznaczanie tłuszczu w żywności.

Współczynnik podziału

W ekstrakcji ciecz-ciecz substancja rozdziela się między dwie fazy w stałym stosunku stężeń (prawo podziału Nernsta):

[ K = \frac{c_{\text{org}}}{c_{\text{wod}}} ]

Im większe K, tym skuteczniejsza ekstrakcja. Ważna praktyczna reguła: kilka ekstrakcji mniejszymi porcjami rozpuszczalnika daje więcej niż jedna ekstrakcja tą samą łączną objętością.

Dobór rozpuszczalnika

Dobry rozpuszczalnik ekstrakcyjny:

  • dobrze rozpuszcza wydzielany składnik, a słabo - zanieczyszczenia,
  • przy ekstrakcji ciecz-ciecz nie miesza się z drugą cieczą,
  • nie reaguje z substancją,
  • łatwo go usunąć (np. odparować), ma możliwie małą toksyczność i palność.

Na egzaminie

  • Proces wydzielania składnika z mieszaniny przez rozpuszczenie go w odpowiednim rozpuszczalniku to... - ekstrakcja.
  • Urządzenie do ekstrakcji - aparat Soxhleta albo rozdzielacz (zależnie od odpowiedzi).
  • Aparat Soxhleta służy do... - ługowania (ekstrakcji ciało stałe-ciecz), a nie do ekstrakcji ciecz-ciecz.
  • Jednorazowe wytrząsanie w rozdzielaczu to ekstrakcja okresowa ciecz-ciecz.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja