Kolba miarowa
Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych
Kolba miarowa to szklane naczynie z płaskim dnem, kulistym brzuścem i długą, wąską szyjką, na której jest jedna kreska (stąd druga nazwa: kolba jednomiarowa). Służy do przygotowania roztworu o dokładnie określonej objętości - np. 100 cm³, 250 cm³ albo 1 dm³ - czyli do sporządzania roztworów mianowanych, wzorcowych i do rozcieńczania próbek „do kreski”.
Do czego służy kolba miarowa
- sporządzanie roztworów mianowanych z odważki analitycznej lub z fiksanalu,
- przygotowanie roztworów wzorcowych do krzywej kalibracyjnej,
- rozcieńczanie próbki do znanej objętości przed dalszą analizą.
Nie służy do odmierzania i przenoszenia porcji cieczy (do tego jest pipeta), do miareczkowania (biureta, kolba stożkowa) ani do ogrzewania.
Budowa i oznaczenia
Na kolbie podana jest pojemność nominalna, temperatura kalibracji (zwykle 20 °C), klasa dokładności (A - dokładniejsza, B) i oznaczenie „In” - kolba jest kalibrowana na wlew, czyli objętość zgadza się dla cieczy wlanej do kreski, a nie wylanej z kolby. Kolbę zamyka się korkiem szlifowym lub z tworzywa.
Jak przygotować roztwór w kolbie miarowej
- Odważkę rozpuścić w małej ilości wody w zlewce (albo przenieść ją przez lejek wprost do kolby).
- Przenieść roztwór do kolby, spłukując zlewkę, bagietkę i lejek kilka razy wodą destylowaną do kolby.
- Napełnić kolbę mniej więcej do 3/4 i wymieszać ruchem kolistym.
- Wyrównać temperaturę roztworu do temperatury otoczenia (rozpuszczanie bywa egzo- lub endotermiczne).
- Uzupełnić wodą prawie do kreski, a ostatnie krople dodać pipetą lub tryskawką tak, by dolny menisk dotykał kreski - oko na wysokości kreski.
- Zamknąć korkiem i wymieszać przez kilkukrotne odwracanie kolby.
Czego nie robić z kolbą miarową
- nie ogrzewać jej i nie suszyć w wysokiej temperaturze - szkło odkształca się i kolba traci kalibrację,
- nie myć gorącą wodą z tego samego powodu,
- nie przechowywać w niej długo roztworów, zwłaszcza zasad, które trawią szkło,
- nie uzupełniać do kreski ciepłego roztworu.
Kolba miarowa a inne szkło
| Naczynie | Dokładność | Do czego |
|---|---|---|
| kolba miarowa | duża, jedna objętość | przygotowanie roztworu o znanej objętości |
| pipeta | duża | odmierzenie i przeniesienie porcji cieczy |
| biureta | duża | miareczkowanie, odczyt zużytej objętości |
| cylinder miarowy | średnia | orientacyjne odmierzanie, np. 50 cm³ wody |
| kolba stożkowa, zlewka | orientacyjna skala | mieszanie, reakcje, ogrzewanie |
Do sprzętu miarowego zalicza się kolbę miarową, pipetę, biuretę i cylinder - kolba stożkowa i zlewka nim nie są.
Na egzaminie
- Do przygotowania 100 cm³ roztworu mianowanego trzeba użyć kolby... - miarowej o pojemności 0,1 dm³ (0,1 dm³ = 100 cm³).
- Do 0,5 dm³ roztworu HCl 0,2 mol/dm³ potrzebna jest kolba... - 500 cm³ i fiksanal z 0,1 mola HCl (( 0{,}5 \cdot 0{,}2 = 0{,}1 ) mola).
- Czego nie myje się gorącą wodą i w czym nie ogrzewa się wody? - kolby miarowej.