Kolba stożkowa
Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych
Kolba stożkowa, nazywana też kolbą Erlenmeyera, to szklane naczynie o płaskim, szerokim dnie i ściankach zwężających się ku szyjce. Służy przede wszystkim do miareczkowania, a także do mieszania i ogrzewania roztworów, prowadzenia reakcji i krystalizacji. Jej skala (jeśli jest) jest tylko orientacyjna - kolba stożkowa nie jest naczyniem miarowym.
Do czego służy kolba stożkowa
- miareczkowanie - do kolby przenosi się pipetą próbkę analitu, a z biurety dodaje titrant,
- mieszanie roztworów ruchem kolistym bez rozchlapywania,
- ogrzewanie cieczy na płytce grzejnej lub łaźni,
- prowadzenie reakcji chemicznych i rozpuszczanie substancji,
- krystalizacja - w zwężonej kolbie rozpuszczalnik paruje wolniej, a kolbę łatwo przykryć,
- hodowle mikrobiologiczne (kolby z korkiem z waty lub kapslem).
Dlaczego taki kształt
- Zwężona szyjka ogranicza rozpryskiwanie przy mieszaniu ruchem kolistym i parowanie, a kolbę łatwo zamknąć korkiem.
- Szerokie, płaskie dno zapewnia stabilność i dużą powierzchnię ogrzewania.
- Pochyłe ścianki pozwalają spłukać tryskawką krople z boków do roztworu - ważne przy miareczkowaniu.
Rodzaje kolb stożkowych
| Rodzaj | Cecha | Zastosowanie |
|---|---|---|
| wąskoszyjna | standardowa | miareczkowanie, mieszanie |
| szerokoszyjna | szeroki wlot | łatwe wsypywanie, krystalizacja |
| ze szlifem i korkiem | szczelne zamknięcie | przechowywanie, reakcje z lotnymi substancjami |
| jodowa | korek szlifowy i kołnierz na wodę | miareczkowanie jodometryczne (bez strat lotnego jodu) |
| ssawkowa | grubościenna, z bocznym króćcem | sączenie pod zmniejszonym ciśnieniem z lejkiem Büchnera |
| z tworzywa | nietłukąca | hodowle, przechowywanie |
Kolba stożkowa a kolba miarowa
| Kolba stożkowa | Kolba miarowa | |
|---|---|---|
| Kształt | stożek, płaskie dno | brzusiec i długa szyjka z kreską |
| Dokładność objętości | orientacyjna | duża (jedna objętość) |
| Ogrzewanie | tak | nie |
| Typowa rola | miareczkowanie, reakcje | przygotowanie roztworu o znanej objętości |
Typowy przebieg w analizie
Próbkę rozcieńcza się w kolbie miarowej do kreski, pipetą przenosi np. 10 cm³ do kolby stożkowej, dodaje ok. 50 cm³ wody destylowanej (odmierzonej cylindrem - tu dokładność nie jest potrzebna), wskaźnik i miareczkuje z biurety. Do takiego polecenia potrzebne są: kolba stożkowa, kolba miarowa, pipeta i cylinder miarowy.
Na egzaminie
Kolby stożkowej nie wybiera się do sporządzenia roztworu mianowanego o dokładnej objętości (to zadanie kolby miarowej), ale jest właściwym naczyniem do miareczkowania i podgrzewania roztworu - np. przy mianowaniu KMnO₄ szczawian sodu rozpuszcza się w kolbie stożkowej i ogrzewa do ok. 70 °C.