Przejdź do głównej treści

Miareczkowanie

Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych

Miareczkowanie to metoda analizy ilościowej, w której do roztworu badanej substancji (analitu) dodaje się stopniowo z biurety roztwór o dokładnie znanym stężeniu (titrant), aż reakcja między nimi zajdzie całkowicie. Z objętości zużytego titranta oblicza się ilość lub stężenie oznaczanej substancji. Metody oparte na miareczkowaniu nazywa się analizą miareczkową (objętościową).

Najważniejsze pojęcia

PojęcieZnaczenie
analitsubstancja oznaczana, zwykle w kolbie stożkowej
titrantroztwór mianowany o znanym stężeniu, dodawany z biurety
wskaźniksubstancja zmieniająca barwę w pobliżu końca reakcji (np. fenoloftaleina, oranż metylowy)
punkt równoważnikowy (PR)chwila, w której dodano titrant w ilości dokładnie równoważnej analitowi
punkt końcowy (PK)chwila, w której zauważa się koniec miareczkowania, np. zmianę barwy wskaźnika
substancja podstawowaczysta, trwała substancja do ustalania dokładnego stężenia titranta (mianowania)

Dobrze dobrany wskaźnik sprawia, że PK leży bardzo blisko PR - różnica między nimi to błąd miareczkowania.

Sprzęt

  • biureta - z niej dodaje się titrant i odczytuje zużytą objętość,
  • pipeta - do odmierzenia porcji analitu,
  • kolba stożkowa - naczynie, w którym się miareczkuje,
  • statyw z łapą, lejek do napełniania biurety, ewentualnie mieszadło magnetyczne.

Jak przebiega miareczkowanie

  1. Przepłukać biuretę titrantem, napełnić ją powyżej zera i usunąć pęcherzyk powietrza spod kranika.
  2. Odmierzyć pipetą próbkę do kolby stożkowej, dodać wodę i wskaźnik.
  3. Dodawać titrant, mieszając ruchem kolistym; blisko końca - kroplami.
  4. Zakończyć przy trwałej zmianie barwy, odczytać objętość (dolny menisk, oko na wysokości menisku).
  5. Powtórzyć oznaczenie (zwykle 2-3 razy) i wziąć średnią ze zgodnych wyników.

Rodzaje miareczkowania

RodzajReakcjaPrzykład
alkacymetria (alkalimetria, acydymetria)kwas-zasadaoznaczanie HCl roztworem NaOH
redoksymetria (np. manganometria, jodometria)utleniania i redukcjimiareczkowanie roztworem KMnO₄
kompleksometriatworzenie kompleksówoznaczanie twardości wody roztworem EDTA
precypitometria (np. argentometria)strącanie osaduoznaczanie chlorków roztworem AgNO₃

Koniec miareczkowania można też wyznaczać instrumentalnie, np. potencjometrycznie (pomiar pH lub potencjału elektrody) albo konduktometrycznie.

Obliczenia

Dla reakcji 1 : 1 (np. HCl + NaOH):

[ c_{\text{analitu}} = \frac{c_{\text{titranta}} \cdot V_{\text{titranta}}}{V_{\text{analitu}}} ]

Przykład: na 25,0 cm³ roztworu HCl zużyto 12,5 cm³ NaOH o stężeniu 0,1 mol/dm³.

[ c_{\text{HCl}} = \frac{0{,}1 \cdot 12{,}5}{25{,}0} = 0{,}05\ \text{mol/dm}^3 ]

Gdy stosunek molowy reagentów jest inny niż 1 : 1, uwzględnia się go z równania reakcji.

Typowe błędy

  • pęcherz powietrza w końcówce biurety (zawyżony odczyt),
  • przemiareczkowanie - zbyt szybkie dodawanie titranta pod koniec,
  • odczyt górnego zamiast dolnego menisku lub patrzenie pod kątem,
  • niewypłukanie biurety titrantem (titrant rozcieńczony wodą z mycia).

Na egzaminie

Miareczkowanie jest metodą oznaczania, a nie przygotowania próbki (spopielanie, stapianie, mineralizacja to przygotowanie). Z procedury trzeba umieć rozpoznać rodzaj miareczkowania - np. mianowanie KMnO₄ na szczawian sodu do jasnoróżowej barwy to miareczkowanie redoksymetryczne.

Zobacz też

Potwierdzenie

Informacja