Miareczkowanie
Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych
Miareczkowanie to metoda analizy ilościowej, w której do roztworu badanej substancji (analitu) dodaje się stopniowo z biurety roztwór o dokładnie znanym stężeniu (titrant), aż reakcja między nimi zajdzie całkowicie. Z objętości zużytego titranta oblicza się ilość lub stężenie oznaczanej substancji. Metody oparte na miareczkowaniu nazywa się analizą miareczkową (objętościową).
Najważniejsze pojęcia
| Pojęcie | Znaczenie |
|---|---|
| analit | substancja oznaczana, zwykle w kolbie stożkowej |
| titrant | roztwór mianowany o znanym stężeniu, dodawany z biurety |
| wskaźnik | substancja zmieniająca barwę w pobliżu końca reakcji (np. fenoloftaleina, oranż metylowy) |
| punkt równoważnikowy (PR) | chwila, w której dodano titrant w ilości dokładnie równoważnej analitowi |
| punkt końcowy (PK) | chwila, w której zauważa się koniec miareczkowania, np. zmianę barwy wskaźnika |
| substancja podstawowa | czysta, trwała substancja do ustalania dokładnego stężenia titranta (mianowania) |
Dobrze dobrany wskaźnik sprawia, że PK leży bardzo blisko PR - różnica między nimi to błąd miareczkowania.
Sprzęt
- biureta - z niej dodaje się titrant i odczytuje zużytą objętość,
- pipeta - do odmierzenia porcji analitu,
- kolba stożkowa - naczynie, w którym się miareczkuje,
- statyw z łapą, lejek do napełniania biurety, ewentualnie mieszadło magnetyczne.
Jak przebiega miareczkowanie
- Przepłukać biuretę titrantem, napełnić ją powyżej zera i usunąć pęcherzyk powietrza spod kranika.
- Odmierzyć pipetą próbkę do kolby stożkowej, dodać wodę i wskaźnik.
- Dodawać titrant, mieszając ruchem kolistym; blisko końca - kroplami.
- Zakończyć przy trwałej zmianie barwy, odczytać objętość (dolny menisk, oko na wysokości menisku).
- Powtórzyć oznaczenie (zwykle 2-3 razy) i wziąć średnią ze zgodnych wyników.
Rodzaje miareczkowania
| Rodzaj | Reakcja | Przykład |
|---|---|---|
| alkacymetria (alkalimetria, acydymetria) | kwas-zasada | oznaczanie HCl roztworem NaOH |
| redoksymetria (np. manganometria, jodometria) | utleniania i redukcji | miareczkowanie roztworem KMnO₄ |
| kompleksometria | tworzenie kompleksów | oznaczanie twardości wody roztworem EDTA |
| precypitometria (np. argentometria) | strącanie osadu | oznaczanie chlorków roztworem AgNO₃ |
Koniec miareczkowania można też wyznaczać instrumentalnie, np. potencjometrycznie (pomiar pH lub potencjału elektrody) albo konduktometrycznie.
Obliczenia
Dla reakcji 1 : 1 (np. HCl + NaOH):
[ c_{\text{analitu}} = \frac{c_{\text{titranta}} \cdot V_{\text{titranta}}}{V_{\text{analitu}}} ]
Przykład: na 25,0 cm³ roztworu HCl zużyto 12,5 cm³ NaOH o stężeniu 0,1 mol/dm³.
[ c_{\text{HCl}} = \frac{0{,}1 \cdot 12{,}5}{25{,}0} = 0{,}05\ \text{mol/dm}^3 ]
Gdy stosunek molowy reagentów jest inny niż 1 : 1, uwzględnia się go z równania reakcji.
Typowe błędy
- pęcherz powietrza w końcówce biurety (zawyżony odczyt),
- przemiareczkowanie - zbyt szybkie dodawanie titranta pod koniec,
- odczyt górnego zamiast dolnego menisku lub patrzenie pod kątem,
- niewypłukanie biurety titrantem (titrant rozcieńczony wodą z mycia).
Na egzaminie
Miareczkowanie jest metodą oznaczania, a nie przygotowania próbki (spopielanie, stapianie, mineralizacja to przygotowanie). Z procedury trzeba umieć rozpoznać rodzaj miareczkowania - np. mianowanie KMnO₄ na szczawian sodu do jasnoróżowej barwy to miareczkowanie redoksymetryczne.