Objętość molowa gazu
Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych
Objętość molowa gazu to objętość, jaką zajmuje 1 mol gazu. W warunkach normalnych (0°C, 1013,25 hPa) wynosi ona 22,4 dm³/mol - tak samo dla tlenu, azotu, wodoru czy amoniaku, bo zależy od warunków, a nie od rodzaju gazu (dla gazu doskonałego).
Wartości dla różnych warunków
| Warunki | Temperatura | Ciśnienie | Vm |
|---|---|---|---|
| normalne | 0°C (273,15 K) | 1013,25 hPa | 22,4 dm³/mol |
| 25°C, ciśnienie normalne | 25°C (298,15 K) | 1013,25 hPa | ok. 24,5 dm³/mol |
Wartość 22,4 dm³/mol dotyczy więc warunków normalnych. W temperaturze pokojowej jeden mol gazu zajmuje więcej miejsca. Jeśli zadanie nie podaje innych warunków, na egzaminie przyjmuje się 22,4 dm³/mol.
Wzór na objętość gazu
[ V = n \cdot V_m ]
- ( V ) - objętość gazu [dm³],
- ( n ) - liczba moli [mol],
- ( V_m ) - objętość molowa [dm³/mol].
Gdy znana jest masa gazu, najpierw liczy się liczbę moli:
[ n = \frac{m}{M} ]
Inne warunki - równanie Clapeyrona
Dla dowolnej temperatury i ciśnienia stosuje się równanie stanu gazu doskonałego:
[ pV = nRT \qquad V = \frac{nRT}{p} ]
Stała gazowa ( R = 8{,}314 \ \frac{\text{J}}{\text{mol} \cdot \text{K}} ), a w jednostkach wygodnych do zadań: ( R = 83{,}14 \ \frac{\text{hPa} \cdot \text{dm}^3}{\text{mol} \cdot \text{K}} ). Temperaturę zawsze podstawia się w kelwinach.
Przykłady
1. Ile dm³ zajmuje 1,7 g amoniaku (M = 17 g/mol) w warunkach normalnych?
( n = \frac{1{,}7}{17} = 0{,}1 ) mol, ( V = 0{,}1 \cdot 22{,}4 = 2{,}24 ) dm³.
2. Ile moli to 5,6 dm³ tlenu w warunkach normalnych?
( n = \frac{5{,}6}{22{,}4} = 0{,}25 ) mola.
3. Ile dm³ zajmuje 1 mol gazu w 27°C i 1000 hPa?
( V = \frac{1 \cdot 83{,}14 \cdot 300}{1000} \approx 24{,}9 ) dm³.
Typowe błędy
- stosowanie 22,4 dm³/mol w warunkach innych niż normalne,
- podstawianie temperatury w stopniach Celsjusza do równania Clapeyrona,
- pomylenie dm³ z cm³ (1 dm³ = 1000 cm³),
- liczenie objętości dla cieczy lub ciała stałego - objętość molowa 22,4 dm³ dotyczy tylko gazów.
Na egzaminie
W CHM.03 typowe zadanie: przelicz masę gazu na objętość w warunkach normalnych. Schemat: masa → mole (n = m/M) → objętość (V = n · 22,4 dm³/mol).