Tlenek miedzi(I) Cu2O
Słownik kwalifikacji CHM.03 - Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych
Cu₂O to tlenek miedzi(I) - związek, w którym miedź występuje na stopniu utlenienia +I. Ma barwę ceglastoczerwoną (czerwoną), nie rozpuszcza się w wodzie i w laboratorium powstaje najczęściej jako czerwony osad podczas redukcji związków miedzi(II).
Dawna nazwa to tlenek miedziawy. W przyrodzie występuje jako minerał kupryt.
Najważniejsze dane
| Cecha | Cu₂O |
|---|---|
| Nazwa | tlenek miedzi(I) |
| Stopień utlenienia miedzi | +I |
| Barwa | ceglastoczerwona, czerwona |
| Rozpuszczalność w wodzie | praktycznie nierozpuszczalny |
| Masa molowa | ok. 143,09 g/mol |
Masa molowa wynika z prostego rachunku: (2 \cdot 63{,}55 + 16{,}00 \approx 143{,}1) g/mol.
Cu₂O, CuO i Cu(OH)₂ - jak je odróżnić
Barwa osadu to najważniejsza wskazówka w zadaniach:
| Związek | Nazwa | Barwa |
|---|---|---|
| Cu(OH)₂ | wodorotlenek miedzi(II) | niebieski, galaretowaty osad |
| CuO | tlenek miedzi(II) | czarny |
| Cu₂O | tlenek miedzi(I) | ceglastoczerwony |
Ogrzewanie niebieskiego osadu Cu(OH)₂ bez reduktora daje czarny CuO:
[ \mathrm{Cu(OH)_2 \xrightarrow{T} CuO + H_2O} ]
Czerwony Cu₂O powstaje dopiero wtedy, gdy w mieszaninie jest reduktor, który obniży stopień utlenienia miedzi z +II do +I.
Otrzymywanie Cu₂O z glukozą
Typowa procedura laboratoryjna:
- rozpuszczenie soli miedzi(II), np. uwodnionego siarczanu(VI) miedzi(II), w wodzie destylowanej,
- dodanie roztworu NaOH - powstaje niebieski osad Cu(OH)₂,
- dodanie reduktora, najczęściej glukozy,
- ogrzewanie do pojawienia się czerwonego osadu,
- odsączenie, przemycie i suszenie osadu.
Glukoza (aldehyd) utlenia się do kwasu glukonowego, a miedź redukuje się do Cu₂O. W uproszczeniu:
[ \mathrm{C_6H_{12}O_6 + 2\,Cu(OH)2 \xrightarrow{T} C_6H{12}O_7 + Cu_2O + 2\,H_2O} ]
Ta sama przemiana jest podstawą próby Trommera (i podobnej próby Fehlinga) - czerwony osad Cu₂O świadczy o obecności cukru redukującego lub aldehydu.
Typowe pomyłki
- Czarny osad to CuO, nie Cu₂O. Jeśli w opisie nie ma reduktora, a niebieski osad po ogrzaniu czernieje, odpowiedzią jest tlenek miedzi(II).
- Cu₂O to nie „Cu2 O” ani „Cu20”. Indeks 2 odnosi się do miedzi - w cząsteczce są dwa atomy miedzi na jeden atom tlenu.
- Miedź w Cu₂O ma stopień +I, a w CuO +II - stąd nazwy tlenek miedzi(I) i tlenek miedzi(II).
Na egzaminie
W kwalifikacji CHM.03 pojawia się fragment procedury: siarczan(VI) miedzi(II), roztwór NaOH, glukoza, ogrzewanie „do otrzymania czerwonego osadu”. Taki opis zawsze oznacza otrzymywanie Cu₂O. Odpowiedzi Cu(OH)₂ (niebieski) i CuO (czarny) odpadają po barwie, a Na₂SO₄ jest rozpuszczalnym produktem ubocznym, który zostaje w roztworze.