EDTA to skrót od kwasu etylenodiaminotetraoctowego. W analizie chemicznej najczęściej stosuje się jego sól disodową o wzorze Na₂H₂Y. Jest to podstawowy titrant w oznaczeniach kompleksonometrycznych.
Dlaczego EDTA jest użyteczne w analizie?
EDTA tworzy z wieloma jonami metali trwałe kompleksy chelatowe. Oznacza to, że jeden ligand EDTA wiąże jon metalu w kilku miejscach jednocześnie. Dzięki temu powstający kompleks jest stabilny, a reakcja może być wykorzystana do ilościowego oznaczania metali.
Ogólny zapis reakcji można przedstawić jako:
Meⁿ⁺ + H₂Y²⁻ ⇄ MeYⁿ⁻⁴ + 2H⁺
Najważniejsza cecha stechiometryczna: 1 mol EDTA reaguje z 1 molem jonów metalu, niezależnie od ładunku kationu.
Przykłady jonów oznaczanych EDTA
EDTA stosuje się do oznaczania między innymi:
- Ca²⁺,
- Mg²⁺,
- Zn²⁺,
- Al³⁺,
- Cu²⁺,
- Fe³⁺.
Rola pH
Trwałość kompleksów EDTA zależy od pH roztworu. Dlatego oznaczenia prowadzi się często w obecności buforu. Dobiera się też odpowiedni wskaźnik kompleksometryczny, który zmienia barwę w punkcie końcowym miareczkowania.
Ważne egzaminacyjnie
Chociaż wzór Na₂H₂Y zawiera sód, nie oznacza to, że EDTA służy do oznaczania jonów Na⁺. Jon sodu tworzy z EDTA kompleks zbyt nietrwały, dlatego w typowej kompleksonometrii nie jest oznaczany.