Iloczyn rozpuszczalności oznaczany najczęściej jako Kso lub Ks to stała równowagi opisująca rozpuszczanie trudno rozpuszczalnej soli w wodzie. Dotyczy układu, w którym nad osadem znajduje się roztwór nasycony, a między osadem i jonami w roztworze ustaliła się równowaga.
Dla siarczanu(VI) baru:
BaSO₄(s) ⇄ Ba²⁺(aq) + SO₄²⁻(aq)
wzór ma postać:
Kso = [Ba²⁺][SO₄²⁻]
Nawiasy kwadratowe oznaczają równowagowe stężenia jonów w roztworze, a nie stężenia reagentów przed zmieszaniem ani stężenia jonów w osadzie.
Ważne zasady
- Do wyrażenia Kso wpisuje się tylko jony obecne w roztworze.
- Nie wpisuje się stałego osadu, np. BaSO₄(s), ponieważ jego aktywność jest stała.
- Stężenia muszą dotyczyć stanu równowagi.
- Kso zależy od temperatury.
Przykład ogólny
Dla soli typu A₂B:
A₂B(s) ⇄ 2A⁺(aq) + B²⁻(aq)
Kso = [A⁺]²[B²⁻]
Współczynniki stechiometryczne z równania przechodzą do wykładników potęgowych.
Znaczenie analityczne
Iloczyn rozpuszczalności pozwala przewidzieć, czy po zmieszaniu roztworów powstanie osad. Jeżeli iloczyn stężeń jonów przekroczy Kso, roztwór jest przesycony i osad może się wytrącić. Jeżeli jest mniejszy od Kso, osad się nie wytrąca.