Miareczkowanie pośrednie podstawieniowe stosuje się wtedy, gdy oznaczanej substancji nie miareczkuje się bezpośrednio, lecz najpierw przeprowadza się ją ilościowo w inną substancję, która dopiero jest miareczkowana.
Kluczowe jest to, że ilość powstałej substancji jest równoważna ilości oznaczanego składnika. Dlatego na podstawie zużycia titranta można obliczyć zawartość pierwotnie oznaczanej substancji.
Schemat metody
- Oznaczany jon lub związek przeprowadza się w inną postać chemiczną.
- Powstały produkt izoluje się lub uwalnia w reakcji chemicznej.
- Produkt ten miareczkuje się odpowiednim mianowanym roztworem.
- Z zależności stechiometrycznej oblicza się ilość oznaczanej substancji.
Przykład: oznaczanie wapnia
W oznaczaniu wapnia w glukonianie wapnia jony wapnia strąca się szczawianem amonu:
Ca²⁺ + C₂O₄²⁻ → CaC₂O₄
Następnie osad szczawianu wapnia rozpuszcza się w kwasie siarkowym(VI), tworząc kwas szczawiowy:
CaC₂O₄ + 2H⁺ → H₂C₂O₄ + Ca²⁺
Powstały kwas szczawiowy miareczkuje się mianowanym roztworem KMnO₄. Ilość H₂C₂O₄ odpowiada ilości wapnia w próbce.
Dlaczego nie jest to miareczkowanie bezpośrednie ani odwrotne?
Nie jest to miareczkowanie bezpośrednie, ponieważ wapń nie jest miareczkowany od razu titrantem. Nie jest to też miareczkowanie odwrotne, bo nie dodaje się znanego nadmiaru odczynnika i nie odmiareczkowuje jego pozostałości. Jest to metoda podstawieniowa, ponieważ wapń „zastępuje się” równoważną ilością kwasu szczawiowego, który następnie się miareczkuje.