Co to jest samowskaźnik?
Samowskaźnik to substancja biorąca udział w miareczkowaniu, która jednocześnie umożliwia rozpoznanie punktu końcowego oznaczenia. Oznacza to, że nie trzeba dodawać osobnego wskaźnika, np. oranżu metylowego czy fenoloftaleiny.
Przykład: KMnO₄ w manganometrii
Typowym samowskaźnikiem jest roztwór manganianu(VII) potasu, KMnO₄. Ma on intensywną fioletową barwę. W środowisku kwasowym jony MnO₄⁻ redukują się zwykle do jonów Mn²⁺, które są prawie bezbarwne.
Podczas miareczkowania reduktora, np. nadtlenku wodoru H₂O₂, kolejne porcje KMnO₄ odbarwiają się, ponieważ reagują z oznaczaną substancją. Gdy cały reduktor zostanie zużyty, najmniejszy nadmiar KMnO₄ pozostaje w roztworze i powoduje trwałe jasnoróżowe zabarwienie. To właśnie jest sygnał końca miareczkowania.
Jak rozpoznać samowskaźnik w zadaniu?
Zwróć uwagę na opis typu:
- „miareczkować roztworem KMnO₄ do pojawienia się trwałego różowego zabarwienia”,
- brak informacji o dodaniu osobnego wskaźnika,
- reakcja przebiega w środowisku kwasowym, najczęściej z dodatkiem H₂SO₄.
W takim przypadku rolę wskaźnika pełni sam roztwór KMnO₄, czyli titrant. Nie jest nim ani badana próbka, ani kwas siarkowy(VI), ani wskaźnik alkacymetryczny.