Twardość całkowita wody to miara łącznej zawartości jonów powodujących twardość wody. Największe znaczenie mają jony wapnia Ca²⁺ i magnezu Mg²⁺, ale wpływ mogą mieć także inne jony metali wielowartościowych, np. żelaza, manganu, strontu czy glinu.
W praktyce laboratoryjnej twardość całkowitą często wyraża się jako zawartość CaCO₃ w mg/dm³ lub w stopniach twardości, np. niemieckich °n.
Co obejmuje twardość całkowita?
Twardość całkowita jest sumą:
- twardości przemijającej – związanej głównie z wodorowęglanami wapnia i magnezu; zmniejsza się podczas gotowania,
- twardości stałej – związanej głównie z chlorkami, siarczanami i azotanami wapnia oraz magnezu; nie znika podczas gotowania.
Dlatego twardości całkowitej nie należy utożsamiać wyłącznie z wodorowęglanami ani wyłącznie z chlorkami, siarczanami i azotanami.
Jak oznacza się twardość całkowitą?
Najczęściej stosuje się metodę kompleksometryczną z roztworem EDTA. EDTA tworzy trwałe kompleksy z jonami Ca²⁺ i Mg²⁺. Oznaczenie prowadzi się zwykle w środowisku zasadowym, z użyciem wskaźnika, np. czerni eriochromowej T.
Znaczenie w analizie wody
Duża twardość wody może powodować:
- powstawanie kamienia kotłowego,
- większe zużycie detergentów,
- osady w instalacjach i urządzeniach grzewczych,
- pogorszenie właściwości użytkowych wody.
W pytaniach egzaminacyjnych poprawna definicja twardości całkowitej odnosi się do łącznej zawartości jonów wapnia, magnezu i innych jonów metali wpływających na twardość wody.