Prawo tolerancji Shelforda mówi, że występowanie, przeżycie i liczebność organizmu zależą od zakresu tolerancji wobec czynników środowiskowych. Każdy gatunek ma określone minimum, maksimum oraz optimum danego czynnika, np. temperatury, wilgotności, zasolenia, pH czy natężenia światła.
Zakres tolerancji
Dla każdego czynnika środowiskowego można wyróżnić:
- dolną granicę tolerancji - poniżej niej organizm nie może funkcjonować,
- górną granicę tolerancji - powyżej niej organizm nie przeżywa,
- zakres optimum - warunki najkorzystniejsze, w których organizmy osiągają największą liczebność,
- strefy stresu fizjologicznego - obszary blisko granic tolerancji, gdzie liczebność i aktywność organizmów spadają.
Jak rozpoznać schemat prawa Shelforda?
Typowy schemat pokazuje oś czynnika środowiskowego oraz rozmieszczenie organizmów: brak występowania poza granicami tolerancji, spadek liczebności przy granicach i największą liczebność w centrum, czyli w optimum.
Znaczenie w ochronie środowiska
Prawo Shelforda pomaga oceniać, dlaczego określone gatunki występują tylko w wybranych siedliskach. Jest ważne przy monitoringu środowiska, rekultywacji, ochronie gatunków oraz analizie wpływu zanieczyszczeń. Jeśli czynnik środowiskowy przekroczy zakres tolerancji organizmu, populacja może zanikać mimo dostępności innych zasobów.
Przykład
Ryby słodkowodne mają określony zakres tolerancji na temperaturę i zawartość tlenu w wodzie. Gdy temperatura wzrośnie za bardzo, a tlenu będzie za mało, liczebność ryb spada lub następuje ich śnięcie.