Regulacja rzek to zespół działań technicznych mających zmienić naturalny bieg, koryto lub przepływ rzeki. Obejmuje m.in. prostowanie koryta, pogłębianie, umacnianie brzegów, budowę wałów, stopni wodnych, jazów oraz betonowanie lub obudowę brzegów.
Cele regulacji
Regulację rzek prowadzi się zwykle w celu:
- ochrony terenów przed podtopieniami,
- ułatwienia żeglugi,
- zabezpieczenia infrastruktury,
- przyspieszenia odpływu wody,
- ochrony brzegów przed erozją.
Negatywne skutki środowiskowe
Najważniejszą konsekwencją regulacji rzek jest zmiana ekosystemów wodnych i nadrzecznych oraz spadek bioróżnorodności. Naturalna rzeka ma zróżnicowane siedliska: zakola, meandry, starorzecza, płycizny, głęboczki, łachy i okresowo zalewane tereny. Po regulacji koryto często staje się proste, jednorodne i szybciej odprowadza wodę.
Powoduje to:
- zanikanie siedlisk ryb, płazów, ptaków i bezkręgowców,
- odcinanie rzeki od terenów zalewowych,
- zmniejszenie retencji wody w dolinie,
- pogorszenie warunków tarła ryb,
- ograniczenie naturalnego samooczyszczania wód,
- przyspieszenie odpływu wód i wzrost ryzyka powodzi poniżej uregulowanego odcinka.
Ważne na egzaminie
Jeżeli pytanie dotyczy negatywnych konsekwencji regulacji rzek, najbezpieczniejszą odpowiedzią jest wskazanie przekształcenia ekosystemów i spadku bioróżnorodności. Regulacja nie zwiększa zwykle zdolności rzeki do samooczyszczania, lecz często ją ogranicza przez uproszczenie koryta i zmniejszenie kontaktu wody z naturalnymi siedliskami.