Czym są wyrobiska?
Wyrobiska to przestrzenie powstałe w wyniku wydobywania kopalin ze złoża. Mogą mieć formę zagłębień terenu, ścian eksploatacyjnych, dołów, odkrywek lub pustek podziemnych. W pytaniach egzaminacyjnych dotyczących wydobycia surowców, zwłaszcza metodą odkrywkową, najczęściej chodzi o wyrobiska odkrywkowe.
Kiedy powstają wyrobiska?
Wyrobiska tworzą się tam, gdzie prowadzi się eksploatację kopalin, np.:
- glin,
- iłów,
- piasków,
- żwirów,
- surowców ceramicznych i plastycznych,
- węgla brunatnego,
- wapieni lub kruszyw.
Wydobycie surowców plastycznych, takich jak gliny i iły, bardzo często odbywa się powierzchniowo. Po usunięciu nadkładu i wydobyciu kopaliny pozostaje zagłębienie, czyli wyrobisko.
Znaczenie dla środowiska
Wyrobiska mogą powodować:
- przekształcenie rzeźby terenu,
- zniszczenie gleby i roślinności,
- zmianę stosunków wodnych,
- powstawanie zbiorników wodnych w nieckach poeksploatacyjnych,
- zagrożenie osuwiskami lub obrywami skarp.
Dlatego po zakończeniu eksploatacji konieczna jest rekultywacja wyrobiska, np. przez zasypanie, złagodzenie skarp, zalesienie, utworzenie zbiornika wodnego albo przeznaczenie terenu na cele rekreacyjne.
Jak odróżnić od innych pojęć?
- Wyrobisko – miejsce po wydobyciu kopaliny.
- Osadnik poflotacyjny – zbiornik na odpady po procesie flotacji rud.
- Zwał hutniczy – nagromadzenie odpadów z hutnictwa.
- Korytarz podziemny – element podziemnej eksploatacji, ale nie typowa forma po odkrywkowym wydobyciu surowców plastycznych.
Najważniejsze skojarzenie egzaminacyjne: wydobycie kopalin → wyrobisko.